‘Staatssteun Italiaanse banken had veel eerder moeten komen’

Foto AFP

Opluchting dat een al maanden slepende sage nu eindelijk aan zijn einde komt, maar ook kritiek op hoe deze situatie is ontstaan en twijfel over de toekomst: dat is de teneur van de reacties in Italië op het kabinetsbesluit 20 miljard euro aan staatssteun beschikbaar te stellen voor de banken, voorop de Monte dei Paschi di Siena.

„Heel het establishment heeft gelogen over de gezondheidstoestand van de banken: bankiers, toezichthouders, de politiek’’, zegt Roberto Mazzotta, een 76-jarige topbankier die ook politiek actief is geweest, tegen de Corriere della Sera.

“Er is jarenlang een credit crunch geweest, de banken leenden geen geld. Zo hebben we jaren verloren van mogelijk economisch herstel. De interventie van de staat had eerder moeten gebeuren.”

Als in de discussie met Brussel de mogelijkheid van staatssteun ter sprake kwam, hebben Italiaanse vertegenwoordigers vaak gezegd dat Rome niet meer wil doen dan eerder in Spanje, Ierland en ook Nederland is gebeurd: de staat grijpt in om banken te redden. Dat de regels voor staatssteun sinds 1 januari zodanig zijn verscherpt dat dit in theorie alleen mogelijk is als ook kleine beleggers hun verlies nemen, is een toevalligheid waar Italië de dupe van dreigde te worden. Stelt Rome. De Corriere formuleert het in een commentaar zo:

“Het zou niet de eerste keer zijn dat de regels aan de basis van de euro zo rigide en politiek onverteerbaar blijken te zijn, dat ze diezelfde Europese instellingen ertoe zetten om ze bij de eerste vuurproef te omzeilen.”

We hadden veel eerder orde op zaken moeten stellen, zeggen vrijwel alle commentatoren. Maar na een ECB-ultimatum in juli vreesde de twee weken geleden afgetreden premier Renzi de toorn van kiezers. Formeel zouden spaarders ongemoeid blijven en liepen alleen beleggers risico, maar bij Monte dei Paschi (MPS) hebben veel spaarders op dringend advies van de bank zelf, hun geld in de bank belegd – vooral toen MPS extra miljarden nodig had wegens de veel te hoge prijs die MPS aan de Spaanse bank Santander betaalde voor de bank Antonveneta, daarvoor kort eigendom van ABN Amro.

Ook andere banken die nu in de problemen zijn, hebben dit hun klanten voorgehouden. Het heeft tot veel kritiek geleid dat de Italiaanse centrale bank en de beurscommissie Consob hebben gefaald in hun toezicht en mensen die rendement zochten op hun geld, onvoldoende hebben geïnformeerd of laten informeren over de risico’s van aandelen.

Het was overduidelijk dat een plan om de vijf miljard die MPS nodig had in de particuliere sector te vinden, geen kans maakte, schrijft de gezaghebbende econoom Francesco Giavazzi in La Repubblica. Soms is uitstel goed, maar hier heeft het er alleen maar toe geleid dat MPS verder in de problemen is gekomen en in twee maanden tijd zes miljard euro aan deposito’s heeft zien verdwijnen. Al in juli 2013 waarschuwde het Internationaal Monetair Fonds Rome dat het er rekening mee moest houden dat MPS staatssteun nodig zou hebben wegens het grote aantal niet invorderbare leningen. Toen had de politiek moeten ingrijpen, vindt Giavazzi.

De werkgeversorganisatie Confindustria toont zich, middels een commentaar in haar krant Il Sole 24 Ore, skeptisch. Op een moment dat een groot deel van de Italiaanse banksector in crisis verkeert en dringend behoefte heeft aan een ander organisatiemodel, minder personeel en grote investeringen in technologie, moet de staat nu proberen MPS weer gezond te maken. Dat is „een operatie waar niemand anders in de markt zich aan wilde wagen.’’