Brieven

Landgenoten, ontspan eens en durf te twijfelen

Ruim tachtig lezers reageerden op onze oproep een kerstrede te schrijven. Bezorgdheid overheerst, maar wie hun teksten goed leest, ziet de lichtpuntjes.

illustratie cyprian koscielniak

Zondag 25 december zal koning Willem-Alexander alweer zijn vierde kerstrede uitspreken. Waar de vorst in de troonrede het regeringsbeleid presenteert, mag hij de kerstrede zélf invullen – als het maar niet te politiek wordt.

Van dat spanningsveld was Beatrix zich al bij haar eerste kerstrede in 1980 bewust. „Enige persoonlijke gevoelens en gedachten”, zo leidde ze haar rede in. Een beschouwing over „een wereld die bedreigd wordt door toenemend geweld en onbegrensde vernietigingskracht”.

Die analyse klinkt anno 2016 ook door in de ruim 80 kerstredes van lezers die reageerden op onze oproep. Al is de toon vrijwel altijd hoopvol. Een selectie.

De oorsprong van het kerstfeest, lieve landgenoten, begint met de zoektocht naar bevrijding, een reis naar het licht in de duisternis. Een zoektocht naar verlossing en verbroedering. In de tijd van de heilige boeken ging men te voet, men reisde per ezel, kameel of paard. In onze moderne tijden van overvloed en voortschrijdend reisgemak verplaatsen we ons per bus of per trein.

Nimmer was het zo druk in dit openbaar vervoer. Niet alleen de schapen onder de sterrenhemel in de koude kerstnacht, ook de wachtende drommen op de gurige perrons schurken soms noodgedwongen tegen elkaar.

Was er volgens de overlevering geen plaats meer in de herberg voor de barende moeder van het heilige kind, ook in de overvolle coupés tijdens spitsuren is het naarstig zoeken naar een plaats. Velen van u zijn gelukkig gastvrij en nemen bij drukte de eigen tas op schoot of zetten de bagage tussen de benen. Maar er zijn er ook onder u die het gratis krantje breed uitspreiden en op de zitplek naast zich het eigen reisgoed opstapelen.

Maak royaal en blijmoedig plaats voor elkaar, schik in, schuif op! Zijn we immers niet allemaal gebroederlijk en gezusterlijk onderweg naar een belofte in de toekomst?

De onttovering van onze wereld gaat in snel tempo door. De giraffe sterft stilletjes uit. Chinezen kopen schone lucht in zakjes uit Canada. We kijken vaker op onze smartphones dan naar elkaar. Google, Facebook en de toekomstige president van Amerika ontwijken belasting – niet eens stiekem: ze zijn zelfs trots op hun vindingrijkheid. Ingenieurs maken sjoemelsoftware. Journalisten schrijven nepnieuws. We zoeken ons heil in politici die liegen en mensen vernederen, de democratie beschimpen en rechters voor knettergek verklaren.

Maar de wereld hoeft niet amoreel en pervers te zijn. U kunt namelijk toveren. We kunnen de giraffe beschermen en de ruimte geven zich te vermenigvuldigen. Chinezen kunnen massaal gaan fietsen. We worden al gelukkig door elkaar een paar seconden in de ogen te kijken. Bedrijven kunnen er prat op gaan via de belasting mee te betalen aan de opleiding van hun toekomstige werknemers. Ingenieurs kunnen eerlijke software ontwikkelen. Journalisten de lezer oprecht informeren. Politici kunnen integer zijn, andersgezinden respecteren, en onze instituties versterken. Dit alles wordt de normaalste zaak van de wereld, als u besluit te gaan toveren.

Hebt u ook dat berichtje in de krant gelezen, dat u denkt dat er in Nederland negentien procent moslims wonen, terwijl het maar zes procent is? Raar hè? Ik zal u zeggen hoe dat komt: doordat u nu al jaren bang wordt gemaakt voor een tsunami van moslims die ons land overspoelen en die binnenkort de sharia gaan invoeren.

Landgenoten! Laat u niet bang maken voor niet bestaande gevaren. Er is genoeg om u zorgen over te maken, zoals het klimaat, het milieu en uw ongezonde eetgewoontes. Maar daar hoor je die bangmakers niet over. Laat mij u vertellen dat de islamisering van ons land niet doorgaat!

En mag ik nog een ander gevoelig puntje aansnijden? U schijnt namelijk ook bang te zijn dat uw identiteit wordt aangetast als Zwarte Piet een tintje lichter wordt. Nou moet ik toegeven dat de actievoerders tegen Zwarte Piet niet altijd fijnzinnig te werk gaan. Maar ze hebben eerlijk gezegd wel een beetje gelijk. Uw voorouders hebben zich in het verleden niet altijd heel prettig gedragen tegen hún voorouders, to put it mildly. Zwarte Piet herinnert hen aan die zwarte bladzijde uit uw geschiedenis. Misschien kunt u daar het komend jaar een beetje rekening mee houden.

Verbinden is de parel onder de jeukwoorden van onze kantoortaal, vindt NRC-columnist Japke D. Bouma. Maar, lieve landgenoten, met Kerst mogen we dit woord wél ongestraft in de mond nemen.

Al is het maar een dag per jaar: tracht u werkelijk te verbinden met uw geliefden. Dat kan alleen als u uzelf durft te geven. We hoeven bij de kerstdis de schijn van goede huwelijken en geslaagde carrières niet op te houden. Hoe bevrijdend zou het zijn als u toegaf dat u en uw partner barre tijden beleven? En u een beroep doet op degenen met wie u aan tafel zit: kunnen jullie ons alsjeblieft een luisterend oor bieden, een hart onder de riem steken? Zodat we voor elkaar blijven kiezen, in plaats van jullie bij de volgende feestdag verrassen met de aankondiging van een echtscheiding?

Nou vooruit, als het u te pijnlijk wordt om tijdens de kalkoen uw hart te openen, doe het tijdens de wandeling in de middag. Dat praat ook nog makkelijker.

Wij zijn gelukkig, wij kunnen Kerstmis vieren in een vrij en democratisch land. Wij kunnen zien, horen, lezen hoe ons staatsbestel functioneert, hoe rechters velerlei vergrijpen bestraffen, van te hard rijden tot onnodige zelfverrijking door bonussen.

Anderzijds krijgen wij dagelijks de berichten over hoe mensen in de wereld in oorlog leven, hoe ze onderdrukt en bedrogen worden, hoe presidenten hen beroven van de persvrijheid. Ze mogen niet weten wat hun eigen regering voor wetten uitvaardigt, en niet wat er elders in de wereld gebeurt.

Laten wij beseffen dat al die rechten, die wij normaal vinden, ook een tegenhanger hebben: ze leggen ons plichten op. Democratie is niet alleen ‘ontvangen’, maar betekent ook ‘geven’. Democratie moet verdedigd worden, dat moeten wij zelf doen. Wij moeten aan de democratie toch minstens die kleine inspanning geven om bij verkiezingen en referenda het stembiljet in de gleuf te laten glijden. Komend voorjaar kunt u laten zien dat democratie u ernst is.

Net als veel landgenoten neem ik met Kerstmis samen met mijn familie de tijd om in alle rust terug te blikken op het afgelopen jaar. Daarin ging veel voorspoedig, maar een ongewenst fenomeen lijkt onuitroeibaar.

Zo is niet alleen in Nederland, maar ook daarbuiten weer veel kostbare tijd verloren gegaan door grootschalige door het bedrijfsleven georganiseerde miscommunicatie of beter gezegd desinformatie. Onnodig, onzinnig en tevens – ook tijdens Kerst – sfeerverlagend in veel huishoudens. Jammer.

Persoonlijk bereikte ik op dit gebied deze herfst een trieste mijlpaal. Bij het controleren van de houdbaarheidsdatum, in jargon THT, van een zak Thaise groentemix werd ik voor de duizendste keer verwezen naar een andere plek. ‘THT: zie elders.’

Zelden tot nooit staat de datum gewoon achter THT. De ene keer is het ‘zie verpakking.’ Dan weer ‘zie binnenkant etiket.’ Zie dop. Zie onderkant fles.

Daarom, beste landgenoten, laten we vanaf nu afspreken dat het in 2017 gedaan is met deze dagelijkse ontmoedigende zoekplaatjes. Niemand is gebaat bij dergelijke verpakkingsverwijsterreur. ‘THT: zie elders,’ is inmiddels ruim over de datum.

Aan migranten wordt een participatieverklaring gevraagd. Daarin moeten zij de Nederlandse waarden onderschrijven. Dit wordt mogelijk zelfs verankerd in de Wet Inburgering. Van alle Nederlanders die hier geboren en getogen zijn wordt kennelijk als vanzelfsprekend aangenomen dat zij de Nederlandse waarden reeds onderschrijven. De praktijk leert anders. Denk aan de mensen die discriminerende leuzen riepen op bewonersbijeenkomsten over de komst van azc’s. Gelijke behandeling houdt in dat iederéén, ongeacht herkomst, een participatieverklaring moet ondertekenen, of anders niemand.

In Assen laten hangjongeren wietzakjes slingeren rond het beeld van Bartje. In Rotterdam zetten mensen hun fiets tegen de sokkel van Pim Fortuyn. Opruiende stickers op het beeld van VOC-held Jan Pieterszoon Coen in Hoorn. Betoon eens wat meer respect voor onze vaderlandse standbeelden. Heb ze lief. In deze tijd van angst en onzekerheid geven ze hoop en moed.

Eén op de vier Nederlanders ontwikkelt volgens GGZ Nederland vroeg of laat een psychische stoornis. Openlijk praten over psychische problemen gebeurt echter veel te weinig. Schaamte overheerst op dat gebied, evenals de angst te worden nagewezen als ‘die gek’. In mijn familie komt onder meer depressie voor. Een ziekte die helaas soms leidt tot een zelfgekozen levenseinde. Laten we Nederland overspoelen met naastenliefde. Sabel mensen niet neer als ‘schizofreen’, ‘autist’, ‘ADHD’er’ of ‘psychoot’. Nederland moet niet verworden tot het land van de elite, maar juist de helpende hand bieden aan mensen die het minder goed getroffen hebben in hun leven. Ik wens u liefdevolle kerstdagen.

In de wereld van 2016 lijkt het soms of radicaal alleen met radicaal bestreden mag worden. Burgers zoeken naar zekerheden, en staan daardoor meer open voor fictieve, simpele ‘feiten’ en oplossingen. Betweters, brutalen en radicalen, afhankelijk van aandacht, geld en volgers, creëren tegelijkertijd een schijnwereld van eenvoudige keuzes en scherpe scheidingen; een twijfelloze maatschappij. Wees in 2017 extra zuinig op uw twijfels. Twijfel als bedrijven iets als ‘duurzaam’, ‘gezond’ of ‘eerlijk’ aanbieden.

Twijfel voor u uw gegevens of foto’s online deelt, twijfel voordat u op ‘reageer’ klikt. Twijfel als het regelen van ‘minder’ van een groep medemensen als oplossing voor een probleem wordt voorgesteld. Twijfel alstublieft voor u een vrouw – of man – bij de waar-dan-ook wilt grijpen. Twijfel aan wat uw krant, omroep, vloggers, de koning en God u vertellen. Twijfel ook aan uzelf. Twijfel openlijk en vol overtuiging, en doe dan wat goed lijkt. Als we elkaar en onszelf niet toestaan om te twijfelen, als er geen alternatief meer overblijft voor radicalisering, en niemand beweegt, luistert of in het midden durft te blijven staan, wordt Nederland een land van volgers. Ik geloof niet dat het zover komt. Maar neemt u dat vooral niet zomaar van mij aan.