Kijk terug, maak het hoofd leeg en ruim op, zowel letterlijk als figuurlijk

Tot de bijzondere verschijnselen van deze tijd behoort de omvang van de databerg en de snelheid waarmee die groter wordt. Volgens gegevens van IBM is 90 procent van alle informatie op aarde niet ouder dan twee jaar – dus in die periode gegenereerd. De productie van data groeit zo snel dat het nauwelijks is te bevatten. De mensheid schept inmiddels dagelijks 2,5 triljoen (2.5000000000000000000) bytes aan data – afkomstig van sensoren, sociale netwerken, beeld, tekst, betaal- of telefoonverkeer.

In zijn nieuwe boek ‘Thank you for being late’ typeert de Amerikaanse columnist Thomas Friedman deze tijd als de ‘Eeuw van de Versnelling’, die is mogelijk gemaakt door de verbluffende ontwikkeling van de computerchip. Die is sinds 1971 immers 35.000 keer sneller gaan werken, 90.000 keer minder energie gaan verbruiken en is 60.000 keer goedkoper geworden. Dat heeft de snelheid van maatschappelijke veranderingen sterk opgevoerd. En ieders leven en werk ingrijpend veranderd.

In de periode rond Kerst en Oudejaar is er tijd om op te ruimen, het hoofd leeg te maken en terug te kijken. Zowel letterlijk als figuurlijk. Wie heeft er geen stapel boeken, documenten en bestanden te sorteren, af te voeren, op te slaan of althans op volgorde te leggen? Scheppen is scheiden en daarom is opruimen creatief, zo wordt aan de PvdA politicus Joop den Uyl (1919-1987) toegeschreven. Die daarmee overigens leek te refereren aan Genesis 1 – schiep God nu de aarde of ‘scheidde’ hij slechts de bestaande chaos? De noodzaak om de digitale overvloed in dit ‘Dataceen’ af en toe op te ruimen, te scheiden, kan iedereen begrijpen. Al was het maar om te achterhalen wáár alles opgeslagen is.

Er is wel beweerd dat de eerste twee decennia van deze eeuw de ‘slechtst gedocumenteerde’ ooit dreigen te worden. Vrijwel alle digitale burgers, bedrijven en overheden hebben moeite om hun eigen databerg te beheren en te behoeden. Deels is dat techniek – onlangs inventariseerde de krant de opslagstandaarden van de afgelopen decennia. Van de ‘chiphouder’ en de cassettetape, via de CD-rom, zipdrive, SD-card, naar de DVD, de harde schijf en USB-stick. Wie écht wat wil bewaren moet eigenlijk jaarlijks zijn bestanden omzetten naar nieuwe dragers – en van de gelegenheid gebruik maken om te snoeien en te filteren. In een tiplijstje beval de krant zelfs een ‘digitale verjaardag’ aan. Een vast jaarlijks moment van archiveren, converteren en selecteren. Dat geldt ook, en in verhoogde mate, voor bedrijven en overheden die anders straks aan ‘digitale dementie’ gaan lijden. Nu al archiveert een op de vijf gemeenten zijn website niet. Ook de datavloed vraagt om dijken.