Recensie

HyperNormalisation: hoe de politiek zijn betekenis verloor

Het epische video-essay HyperNormalisation van BBC-journalist Adam Curtis laat de politieke schijnwereld op wereldschaal zien.

Ook zo verbaasd over wat er allemaal de laatste tijd gebeurt in de wereld? Er zit misschien toch meer systeem in dan je op het eerste gezicht zou denken.

Een poging er iets meer van te begrijpen is het video-essay HyperNormalisation van de BBC-journalist Adam Curtis. Je moet er even de tanden inzetten, want het duurt 2 uur en 49 minuten, maar dan weet je wel meer over de geschiedenis van islamitische zelfmoordaanslagen (de Koran verbiedt suïcide), de redenen waarom politici niet meer vertrouwd worden, hoe Donald Trump 10 miljoen dollar verloor van een Japanse gokker en het verband tussen Tarkowski’s Stalker en de propagandamachine van Poetin.

Bekijk de volledige film hieronder. Tekst gaat verder onder de video.

Curtis, die in The Powers of Nightmare (2004) al de parallellen tussen islamisme en Amerikaans neo-conservatisme aantoonde, scheert soms vervaarlijk langs de rand van de paranoia. Toch legt hij ook uit hoe in de jaren 90 complottheorieën over UFO’s opzettelijk werden verspreid door de Amerikaanse regering om door burgers waargenomen geheime testvluchten te kunnen ontkennen. Perception management, heette dat beleid, en daar hebben we nog veel meer van voor de kiezen gekregen.

De videovertelling begint in 1975, als New York bijna failliet is en de banken de controle overnemen, terwijl minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger in Damascus president Assad sr. met chaos opscheept, in het kader van opzettelijke verdeel-en-heerspolitiek in het Midden-Oosten. De jonge projectontwikkelaar Trump snapt meteen dat hij niet meer op woningbouw hoeft in te zetten.

Uit wraak zet Assad na enige tijd terreuraanslagen op vliegvelden in Wenen en Rome op touw, maar Libië krijgt de schuld, net als later van de ramp in Lockerbie. Kolonel Gaddafi, een excentrieke despoot met weinig vrienden, dient als de zondebok van het terrorisme, en laat zich die rol graag aanleunen, want hij gelooft in mythen met hemzelf in de hoofdrol.

Met tal van visuele verwijzingen naar de populaire cultuur schetst Curtis het faillissement van de politiek, die haar eigen geloofwaardigheid steeds verder ondermijnt. Het antwoord van de tegencultuur was een vlucht in cyberspace, maar sinds het mislukken van de Occupy-beweging en de Arabische Lente (beide in 2011), kan het web geen vuist meer maken. De versplinterde cultuur op internet is de prooi geworden van louche politici nieuwe stijl, die baat hebben bij het zo veel mogelijk verwarren van feiten en fictie. Journalisten die dachten dat ze Trump met factchecks konden raken, moesten ontdekken dat een groot deel van het publiek daar immuun voor is geworden.

In de nadagen van de Sovjet-Unie werd het fenomeen hypernormalisatie genoemd: iedereen wist dat het systeem nep was en niet werkte, maar deed alsof dat wel zo was. Dit gebeurt nu op wereldschaal, volgens Curtis.

Hij koos ervoor zijn epische beeldvertelling sinds oktober alleen via internet te verspreiden, hoe paradoxaal dat ook klinkt.