Wat weten we over de verdachte van de aanslag in Berlijn?

Klopjacht na aanslag Berlijn

De verdachte van de aanslag in Berlijn, op wie een Europese klopjacht gaande is, zat vast voor criminaliteit en stond op een terreurlijst. Diensten verloren hem uit het oog.

Anis Amri, de Tunesiër die wordt verdacht van de aanslag in Berlijn, was al in beeld bij justitie in Duitsland, Italië en Frankrijk. Uit wat in die landen bekend is geworden, ontstaat het beeld van een gewelddadige crimineel en potentiële terrorist met zeker zes verschillende aliassen en drie nationaliteiten, die Italië en Duitsland vergeefs hebben geprobeerd uit te zetten naar zijn vaderland en die in Duitsland door de inlichtingendiensten uit het oog is verloren hoewel hij op een lijst van potentiële terroristen stond.

Lees hier het liveblog van woensdag terug

De man op wie nu een Europese klopjacht aan de gang is, is volgens Italiaanse bronnen in februari 2011 naar Italië gekomen. Hij was een van de tienduizenden Tunesiërs die vluchtten voor de chaos en het geweld waarmee de Arabische lente gepaard ging. Tegen de autoriteiten zegt hij dat hij minderjarig is, al is hij dan al achttien. De Tunesische radiozender Mosaique FM identificeert hem als Anis Ben Mustapha Ben Othmen Amri, in december 1992 geboren in Hached el Waslatia. Volgens Mosaique FM is hij in Tunesië bij verstek veroordeeld tot vijf jaar wegens een gewelddadige overval.

Vier jaar cel in Italië

Amri komt via Lampedusa in een opvangcentrum in Belpasso, Sicilië, maar wordt met drie landgenoten veroordeeld tot vier jaar wegens brandstichting, bedreiging en diefstal. Hij zit zijn celstraf eerst uit in Catania, later in de Ucciardone-gevangenis in Palermo, waar ook veel maffiosi vastzitten. Als hij vrijkomt wacht hem een uitzettingsbevel, maar Tunesië werkt niet mee en Italië rest niets anders dan hem op vrije voeten te laten. Zijn gegevens worden opgenomen in de Europese databanken.

Medio 2015 is Amri naar Duitsland gegaan. Hij reist op en neer tussen het zuiden van het land, de westelijke deelstaat Noordrijn-Westfalen en Berlijn. De inlichtingendiensten krijgen hem in het vizier als ze telefoontjes afluisteren van de islamitische prediker Abu Walaa, die wordt beschouwd als de belangrijkste aanhanger van Islamitische Staat in Duitsland. Walaa staat bekend als „de man zonder gezicht”, omdat hij altijd met de rug naar de camera preekt. Hij is op 8 november gearresteerd op verdenking van het ronselen van terroristen en openlijk steunen van IS.

Surveillance in Duitsland

In februari komt Amri op een lijst van 549 Gefährder, mensen die de veiligheid van de staat in gevaar kunnen brengen. Besloten wordt tot surveillance.

De Bayerische Rundfunk citeert uit een bericht van de inlichtingendienst uit maart. Daarin staat dat Amri probeert andere mensen te werven om samen met hem „islamitisch gemotiveerde aanslagen te plegen”. Hij probeerde ook aan automatische geweren te komen via contacten onder Franse islamisten.

Lees ook: Duitsland wil zijn open samenleving niet inleveren voor veiligheid

Volgens het parket in Berlijn is Amri van maart tot september intensief gevolgd door de inlichtingendiensten. Daarbij kwamen plannen aan het licht om via inbraken aan geld te komen voor automatische geweren. Maar er zouden geen redenen zijn gevonden om door te gaan met controle.

Deze lezing wordt indirect tegengesproken door de tv-zenders NDR en WDR en Süddeutsche Zeitung. Die melden dat de landelijke recherche in juli ernstige verdenkingen koesterde dat Amri aanslagen voorbereidde. Spiegelonline schreef donderdag dat Amri zich in een afgeluisterd telefoongesprek in bedekte termen had aangeboden voor een zelfmoordaanslag.

Mislukte uitzetting

In juni was de asielaanvraag van Amri afgewezen. De juridische uitzettingsprocedure moest worden gestaakt omdat Amri geen paspoort had en Tunesië aanvankelijk zei dat hij geen staatsburger was. Woensdag arriveerden vanuit Tunesië wel de documenten die nodig zijn voor uitzetting.

Amri was ook in juli in contact gekomen met de politie. Op 30 juli werd hij aangehouden na de routinecontrole van een snelbus naar Berlijn in Friedrichshafen, Zuid-Duitsland. Zijn papieren, een vervalst Italiaanse document, klopten niet. Ook hierna had hij uitgewezen moeten worden, maar opnieuw lukte dit niet omdat nieuwe Tunesische papieren ontbraken. Hij zit kort vast in de gevangenis van Ravensburg, maar komt snel weer op vrije voeten.

Volgens The New York Times stond Amri op een Amerikaanse no fly list, omdat hij op internet informatie had gezocht over het maken van bommen en omdat hij zeker één keer via de Telegram berichtenapp had gecommuniceerd met Islamitische Staat.

Massale speurtocht

Amri is de hoofdverdachte van de aanslag omdat zijn identiteitspapieren zijn gevonden in een portefeuille onder de bestuursstoel van de vrachtwagen waarmee maandagavond op de kerstmarkt in Berlijn is ingereden. Donderdag werd nog een aanwijzing daarvoor bekend: zijn vingerafdrukken zijn op de deur van de vrachtwagen gevonden.

In de massale speurtocht naar hem zijn donderdagmorgen politie-invallen geweest in een klein asielzoekerscentrum in Emmerich, zijn officiële verblijfplaats, en in Dortmund, waar hij volgens Ruhrnachrichten af en toe woonde en contact heeft gehad met een Duitser van Servische origine die vorig maand is gearresteerd op verdenking van steun voor IS.

Amri is mogelijk gewond geraakt in een gevecht met de Poolse chauffeur van de vrachtwagen. De chauffeur is doodgeschoten, een van de twaalf slachtoffers van de aanslag. De Duitse autoriteiten hebben 100.000 euro uitgeloofd voor tips over Amri.

    • Marc Leijendekker