Experimenteel vaccin beschermde tegen ebola

Medewerkers van het Rode Kruis begraven slachtoffers van de Ebola-epidemie in Sierra Leone in 2015. Foto ANP / Arie Kievit

Een experimenteel vaccin tegen ebola werkt uitstekend en heeft volgens de onderzoekers weinig bijwerkingen. Het vaccin is getest in de nadagen van de grote ebola-uitbraak die in eind 2013 begon en tot eind 2015 ruim 11.000 mensenlevens eiste in de West-Afrikaanse buurlanden Guinee, Sierra Leone en Liberia.

Van de gevaccineerde mensen werd niemand ziek, staat in een donderdag gepubliceerd artikel in The Lancet. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) coördineerde het onderzoek. Het vaccin is geproduceerd door medicijnfabrikant MSD. Het vaccin was met overheidsgeld ontwikkeld in een programma tegen biologische oorlogvoering.

Van ongeveer 3.800 mensen die in contact waren geweest met een ebolapatiënt en die werden gevaccineerd, werd niemand ziek. Onder ruim 2.000 mensen die na contact met een besmettelijke patiënt pas na drie weken later vaccin kregen, kregen 16 mensen ebola.

Oude techniek toegepast

Bij dit vaccin-onderzoek, uitgevoerd in Guinee, is een oude techniek van ringvaccinaties toegepast. Als er ergens een nieuwe patiënt opdook, werd in kaart gebracht wie ermee in contact was geweest. Die mensen werd gevraagd of ze mee wilden doen aan het onderzoek. Per ‘ring’ werd geloot of de leden ervan direct vaccin konden krijgen, of pas na drie weken. Toen halverwege duidelijk was dat er onder de direct gevaccineerden helemaal geen en onder de later gevaccineerden wel ebolapatiënten waren, is besloten om iedereen het vaccin aan te bieden. Eenderde van de kandidaten zag daarvan af.

De eerste resultaten werden vorig jaar al bekend gemaakt, maar nu is ook een analyse van de gemelde bijwerkingen gemaakt. Een zesde tot een kwart van de gevaccineerden meldde lichte klachten als spierpijn en hoofdpijn. 80 van de 3.800 gevaccineerden hadden na de vaccinatie een ernstiger klacht. De vraag is altijd of die door het vaccin is veroorzaakt of toevallig na de vaccinatie optrad. Twee van de 80 zijn volgens de onderzoekers door het vaccin veroorzaakt: een flinke koorts en een ernstige afweerreactie (anafylactische shock). Dit onderzoek laat zien dat er bij toekomstige ebola-uitbraken een bruikbaar vaccin is. Maar ook dat er na vaccinonderzoek altijd discussie kan zijn over de oorzaak van een medische klacht na vaccinatie.