Tweede Kamer wentelt zich in woorden van machteloosheid

Syriëdebat

Hadden ‘we’ meer moeten doen tegen Assad? De Kamer vindt berusting nu op z’n plaats, en richt zich op humanitaire hulp.

Foto Bart Maat/ANP

„Er gaat geen dag voorbij dat ik niet met een knoop in mijn maag naar de beelden kijk van kinderen, soms van de leeftijd van mijn eigen dochter, die uit het puin getrokken worden.” „Beelden die ons met afschuw hebben vervuld.” „Apocalyptische beelden.” „Ineenstorting van de menselijkheid” „We dachten telkens weer dat het niet erger kon, maar dat kon dus wel.”

Een stroom van machteloze woorden woensdagavond in de Tweede Kamer, van schijnbaar machteloze politici. Ze gaven het eigen onvermogen nog toe ook. Machteloos was het meest gehoorde woord in de plenaire vergaderzaal tijdens een debat over de oorlog in Syrië. Dat debat ging na de val van Aleppo niet meer over het Syrië van na president Assad, zoals in de debatten de voorbije vijf jaar zo vaak besproken, maar over redden wat er nog te redden valt nu diezelfde Assad zich heer en meester in zijn land toont.

In het debat werden weidse vergezichten gemeden. Want als het Syriëconflict de Kamerleden iets heeft duidelijk gemaakt, is het dat Rusland, Turkije, Iran het spel dicteren, en niet het Westen. Minister Koeders (Buitenlandse Zaken, PvdA): „We weten dat Syrië langzaam maar zeker wordt vernietigd en dat er zoveel spelers zijn dat het voor een land als Nederland en voor het zogenaamde Westen niet mogelijk is om ineens met dé oplossing te komen.”

Anderen bepalen nu de toekomst van Syrië. Voor het altijd zo geëngageerde Nederland – bevordering van de internationale rechtsorde staat zelfs in de Grondwet – resteert niet meer dan pleisters plakken. Nederland is op humanitair vlak een van de grootste donoren rondom Syrië.

Humanitaire hulpverlening, daar is nu alles op gericht. Plus het oprapen van de ‘scherven’. Nederland werkt mee aan een door de VN op te richten „bewijzenbank” voor Syrië om oorlogsmisdaden te kunnen berechten zei minister Koenders in het debat.

Had het anders kunnen gaan? De meeste Kamerleden wilden zo vlak na de val van Aleppo niet al te veel terugkijken. Dat had toch geen zin. Berusting was nu meer op zijn plaats. „We hebben het nietsontziende geweld van Assad niet kunnen stoppen”, aldus Kamerlid Linda Voortman (GroenLinks).

Had het gestopt kúnnen worden? Niet nadat de Russische leider Poetin de zijde van Assad had gekozen en hem militair begon te steunen; daar waren de meesten in de Kamer het wel over eens. Poetin is in het gat gesprongen dat het Westen heeft laten vallen. Ook die analyse werd breed gedeeld. Maar wat had er gedaan kunnen worden om dat gat niet te laten ontstaan?

Rode lijn

De „rode lijn” van de Amerikaanse president Obama werd enkele malen genoemd. Gebruik van gifgas tegen de eigen bevolking zou Obama niet toestaan. Assad bestookte burgers met gas, maar de Amerikaanse president deed niets. Hij heeft geleerd van vorige wespennesten in het Midden-Oosten waar zijn voorgangers zich in hadden gestort. In de Kamer was daar begrip voor. „Het CDA gelooft na Irak niet meer in gewelddadige regime change”, zei het Kamerlid Knops van deze partij.

Hadden ‘we’ toch maar strenger tegen Rusland moeten zijn toen dit land zich volop met het conflict begon te bemoeien en elke resolutie in de Veiligheidsraad met een veto dwarsboomde? Sancties dus. Dat middel kan nog kan worden ingezet, aldus Kamerlid Michiel Servaes (PvdA): „Poetins Rusland is alleen maar bereid tot gedragswijziging als we dit snel gaan doen.” Maar volgens zijn coalitiepartner Han ten Broeke zouden sancties nu alleen maar de noodzakelijke humanitaire hulp belemmeren. Want om toegang tot de zwaarst getroffen gebieden te krijgen, is de hulp van Rusland nodig.

Hoe kon het zover komen? Er zal op een later moment vast nog wel over worden gesproken. CDA’er Knops: „Aan onze inzet heeft het niet gelegen. Dat verklaart misschien wel de frustratie.” Voor het moment was alles gezegd. Zelfs van de gebruikelijke tweede ronde in het debat werd afgezien. De woorden waren op.

    • Mark Kranenburg