Proefwerk maken in de smog

Smog Zware luchtvervuiling is geen nieuw fenomeen in China, maar deze winter zijn in 103 noordelijke steden oude records gebroken. Voor het eerst gebruiken advocaten de wet om te protesteren.

Foto Reuters

Een grijsbruine mist van giftige stoffen hangt over het voetbalveld van Linqi Nr 1 Middenschool in de Chinese provincie Henan. Buiten, in dikke winterjassen, doen vierhonderd scholieren, die elkaar en de toezichthoudende onderwijzers nauwelijks kunnen zien, een proeftoets terwijl een dag eerder ‘Code rood’ is uitgeroepen voor heel Noord-China.

Screenshot Twitter

Het is deze onthutsende foto van een woedende en ongeruste vader, die de Chinese autoriteiten opnieuw in ernstige verlegenheid hebben gebracht. De foto die verspreid werd op de Chinese sociale media en door 250 miljoen internetters is gezien, is inmiddels gecensureerd. De Chinese kranten zetten in plaats daarvan beelden van de heropening van de Berlijnse kerstmarkt op hun voorpagina’s.

Zware luchtvervuiling is geen nieuw fenomeen in China, maar deze winter zijn in 103 noordelijke steden oude records gebroken. In veel gevallen was in gebieden met in totaal een half miljard inwoners de luchtvervuiling, die zijn zevende dag is ingegaan, met Chinese meetsystemen niet meer te meten. De Chinese apparatuur kan doorgaans maximaal 500 microgram fijnstof per kubieke meter meten. In Beijing werd over de 800 microgram gemeten door de apparatuur op de Amerikaanse ambassade. In Shijiazhuang, sloeg een meter maandag uit naar 1000 microgram. De maximale norm van de Wereldgezondheidsorganisatie is 25 microgram per kubieke meter. Dat de lucht in China ‘ongezond’ is, om de typering op een van de luchtvervuilings-apps te citeren, is dus een eufemisme.

Bekijk ook de fotoserie: Code Rood in Beijing

Code rood niet doorgegeven

Hoe ernstig de vervuiling in Linqi precies was, laat zich raden, maar ook hier gold Code Rood. Alleen had schoolhoofd Feng Jishan de waarschuwing niet doorgekregen en aangezien hij alle voorbereidingen voor de proeftoets al rond had, wilde hij zijn plannen niet meer veranderen. Het ging niet eens om een echt proefwerk. Vaak worden in plattelandssteden examens buiten afgelegd om te voorkomen dat leerlingen elkaar helpen of spieken.

Schoolhoofd Feng, die bovendien dacht dat het om gewone winterse mist ging en niet om luchtvervuiling, is inmiddels geschorst. Er moet altijd iemand sneuvelen als de plaatselijke en nationale autoriteiten in verlegenheid zijn gebracht.

Dat zal niet gebeuren met de Chinese leiders die al jaren beloven „China weer schoon en mooi” (premier Li Keqiang) te maken. De woede over het onvermogen om een einde te maken aan de zware luchtvervuiling door staal- en cementfabrieken en kolengestookte elektriciteitscentrales wordt overigens jaarlijks groter.

De autoriteiten proberen de onrust te beteugelen met de tijdelijke sluiting van duizenden fabrieken, de halvering van het wegverkeer en het uitdelen van gratis mondmaskers. Ook is het alarmsysteem in de afgelopen jaren verbeterd en wordt de bevolking verzekerd dat er hard gewerkt wordt aan de omschakeling van de elektriciteitsvoorziening van kolen naar zon en wind.

Internetters moesten alarm slaan

Op papier zijn de wetten en regels verbeterd. Maar in de havenstad Tianjin, net als het nabij gelegen Beijing zwaar vervuild, moesten eerst internetters alarm slaan voordat de autoriteiten Code rood instelden.

Als dat gebeurt, worden scholen gesloten, sportactiviteiten in de open lucht gestaakt en moeten vervuilende bedrijven hun productie terugdraaien. Of dat laatste ook daadwerkelijk gebeurt, is zeer de vraag. Vijf advocaten in Beijing en de provincie Hebei hebben rechtszaken aangespannen tegen de lokale autoriteiten die hun eigen milieuwetgeving niet hebben uitgevoerd.

Het is voor het eerst in China dat advocaten de wet gebruiken om te protesteren tegen de luchtvervuiling. De wetten behoren op papier tot de strengste van Azië, maar lokale overheden vrezen dat uitvoering leidt tot minder economische groei. Zij worden beoordeeld en afgerekend op de hoogte van de groeicijfers. Ook corruptie speelt een grote rol. Lokale bestuurders en bedrijfsleiders vormen vaak samen een verbond.