Recht & Onrecht

Journalistiek heeft meer invloed op de politie dan wetenschap

Journalistiek onderzoek over veiligheid en politie dringt veel beter door in beleid en bestuur dan de ‘officiële’ wetenschap. Michiel Princen’s gelauwerde egoboek ‘de gekooide recherche’ is een sprekend voorbeeld, schrijft Bob Hoogenboom in de Politiecolumn.

Michiel Princen, auteur van De Gekooide Recherche, kreeg begin december de Persprijs Jacques van Veen. Princen schrijft ruw en rauw over de werkvloer van de recherche. Het is een ‘in your face’ verhaal vol frustratie op de werkvloer. Van betrokkenheid van hardwerkende rechercheurs. Maar ook verbazing van Princen over de luiheid, domheid en zelfgenoegzaamheid van de recherche-elite.

Princen is een hit in de boekhandel en op social media. De gekooide recherche bevat vrijwel geen wetenschappelijke voetnoot. Het boek is uit het hart geschreven, met liefde voor het recherchevak dat Princen verkwanseld ziet worden.

Breken met conventies

Princen tart normal science wetten van representativiteit en generaliseerbaarheid. Hij past daarmee in de huidige trend om recht voor je raap te zeggen wat je ziet, denkt en voelt. Spelregels in de oude politiek, de oude media en de oude wetenschap staan op losse schroeven. Trump en Wilders breken met conventies. Talkshows zoeken naargeestig naar de gewone man en vrouw op straat. Kijkers hebben genoeg van de Talking Heads die steeds maar aanschuiven. Originaliteit is vaak ver te zoeken. De taal quasi betweterig en nooit twijfelend. De ‘elite’ en onze ‘instituties’: parlement, rechtspraak, media, (klimaat)wetenschappers en zelfs de democratie hebben het zwaar te verduren deze dagen.

Tekst gaat verder onder de video

Ook Princen herdefinieert de spelregels. Hij schuift tussen ons hoogleraren, (hoofd)docenten en lectoren. Wij die zweren bij publiceren in een A-Journal. Om gelezen te worden door een paar honderd geestverwanten. Wij die reizen over de wereld om papers te geven in kleine zaaltjes voor 20-25 gelijkgestemden. NWO stelt sinds jaren de eis bij financiering van wetenschappelijk onderzoek dat wij ook een verantwoordelijkheid hebben om de samenleving te bedienen (‘Het is zaak hierbij ook de stem van de wetenschappers zelf te horen’). Maar gebeurt dit ook? Politie- en criminologische bladen en boeken hebben een beperkte oplage. Ik heb de sadomasochistische gewoonte om zo nu en dan willekeurig een boek uit een kast van een politieman of (hoofd)officieren van justitie te besnuffelen. Meestal zie en voel ik dat ze ongelezen zijn. Ook schuift Princen tussen de top van de opsporing. Deze heeft stelselmatig de hete aardappel van de gebrekkige kwaliteit voor zich uit geschoven. Kritisch onderzoek van o.a. Nicolien Kop, lector aan de Politieacademie, is jarenlang begraven in de burelen.

Gekoesterd zelfbeeld

En dan breekt Princen door het kunstmatig in stand gehouden plafond. Princen confronteert de (wetenschappelijke) opsporingselite met hun afwezigheid, desinteresse, zelfgenoegzaamheid en soms abstracte en beleidsmatige taal richting werkvloer van de opsporing (netwerkend opsporen, ketensamenwerking, improvisatiesamenleving). De top guns in de wetenschap hebben de afgelopen twintig jaar niet of nauwelijks hun handen gebrand aan de opsporing. Met uitzondering van rechtsfilosofen als Peter van Koppen en Ton Derksen.

Dat mag opmerkelijk heten in een van de meest ontwikkelde rechtsstaten (althans dat zelfbeeld koesteren we) waar onschuldigen voor jaren achter de tralies gaan (Schiedammer parkmoord, Puttense moordzaak, Ina Post en Lucia de Berk). De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid constateert in 2015 een gebrek aan juridische kennis op de werkvloer bij basispolitie agenten. Sinds jaar en dag worden processen-verbaal door het OM terug gestuurd of in de prullenbak gegooid omdat ze niet deugen. In het kritische rapport Handelen naar waarheid over de opsporing wordt geconcludeerd: ‘Meerdere respondenten hebben aangegeven dat zij geen coördinatie zien op de ontwikkeling van vakmanschap.’

Nieuwe werelden verkennen

Ton Derksen stelt in zijn net verschenen bundel Onschuldig Vast ‘Jaarlijks worden in Nederland vele honderden, mogelijk meer dan duizend, personen onschuldig veroordeeld. Dat zou neerkomen op foutpercentages die afhankelijk van de verdenking variëren van drie tot meer dan tien.’ De Correspondent journalist Bart de Koning schrijft vernieuwend en informatief over politie en in het bijzonder de kwaliteit en geringe effectiviteit van de opsporing. Ook hij treedt in de werkregels van de politie. Opsporing deze dagen zou niet alleen meer de traditionele criminaliteit dienen te omvatten (drugs-, moord en doodslag) maar ook fraude en cybercrime. De onderzoeksjournalisten Maurits Martijn en Dimitri Toukmetzis verkennen de nieuwe werelden van de digitale wereld, cybercrime en privacy. Journalisten als Obermayer en Obermaier schrijven zeer informatief over de Panama-papers (belastingontwijking/ontduiking, corruptie en fraude). Jeroen Smit neemt ons in De Prooi (integriteit financiële sector) ook mee naar de nieuwe werkelijkheden van misdaad.

Twintig onderzoeksjournalisten in negen landen werken al bijna een jaar aan de vergaande samenwerking tussen de private veiligheidsmarkt en overheden. Al deze journalisten verdoen geen tijd met driekwart van hun publicaties herordenen en overschrijven wat we al lang weten. Ook ontstijgen zij traditionele onderzoeksvragen rondom gezag en beheer, het bestel, de robuuste basisteams en het contact van de wijkagent met de burger. Allemaal wezenlijk, maar zonder oog voor een veranderende wereld. De journalistieke pareltjes zijn natuurlijk geen echte wetenschap. Het idee! Maar waarom worden deze publicaties door meer mensen gelezen en hebben zij meer (in)direct effect op politiek, beleid en de werkvloer dan de traditionele wetenschap? Dat zou toch te denken moeten geven in ons soort kringen.

De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld

Blogger

Bob Hoogenboom

Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan Nyenrode waar hij 'fraude en witwassen' in de accountantsopleiding en 'governance/corporate governance & pps' in het modulair MBA-programma doceert. Samen met Marc Schuilenburg geeft hij het mastervak 'Politie en Veiligheid' aan de VU. Bob schrijft blogs op maatschappijenveiligheid.nl en accountant.nl over actuele fraude- en politievraagstukken en twittert als @abhoogenboom. Sinds 1988 is hij als part time docent verbonden aan de Politieacademie. Voor zijn proefschrift Het Politiecomplex (1994) ontving hij de Publicatieprijs van de Stichting Maatschappij en Veiligheid.