Insecten kennen massale seizoenstrek

Biologie

Hoog boven ons hoofd vliegen jaarlijks duizenden miljarden insecten. In het najaar naar het zuiden, in het voorjaar noordwaarts.

Foto Ian Woiwod

Boven ons hoofd vliegen miljoenen insecten, en al met al leggen die behoorlijk wat gewicht in de schaal. Dat betoogt een team onder leiding van de Britse bioloog Jason Chapman in Science van deze vrijdag. Hij schat dat er alleen al boven de zuidelijke helft van Engeland ieder jaar twee tot vijf miljoen kilo aan insecten beweegt.

Bijzonder is dat een deel van die insecten lijkt te trekken. In de herfst trekken ze vooral naar het zuiden, in de lente naar het noorden. Waar de dieren heen gaan en waar ze vandaan komen is onbekend, maar de insecten waaien niet simpelweg met de overwegende (zuid)westenwind mee.

Dat sommige insecten trekken – zoals distelvlinders – was al bekend. Volgens de biologen laat dit onderzoek zien dat er meer insecten zijn die zich met de seizoenen verplaatsen.

Het team van Chapman is wereldwijd een van de leidende onderzoeksgroepen die werken aan het detecteren van insecten met radar, aldus vakgenoot Hans van Gasteren. Hij telt zelf trekvogels met radar bij de Koninklijke Luchtmacht. „Chapman heeft een radar ontwikkeld die ongelofelijk nauwkeurig is”, zegt Van Gasteren. Met de radar zijn de vliegrichting en -snelheid van de insecten te meten. Het lukt de dieren om niet met alle winden mee te waaien, maar om op te stijgen op momenten waarop de wind in de juiste richting staat voor de gewenste trekrichting. Ze halen snelheden van 36 tot 58 kilometer per uur: vergelijkbaar met die van trekkende vogels.

Chapman denkt dat de insecten zich behalve door de windrichting ook door een intern richtinggevoel laten leiden. „Kompasmechanismen moeten alomtegenwoordig zijn in de grotere trekkende insecten.”

Overigens zijn alleen de grotere insecten (minstens 0,01 gram) met radar te detecteren, zoals vlinders en lieveheersbeestjes. Die zijn ver in de minderheid: Chapman telde er per jaar 16,5 miljard. Om ook de kleintjes, zoals bladluizen, te tellen, gebruikte hij netten aan een ballon.

In de netten kwamen enkele honderden malen zo veel kleine als grote insecten terecht. Daarom schat het Britse team het totaal aantal insecten dat per jaar boven het zuiden van Engeland vliegt, op 1.900 tot 5.000 miljard per jaar. Het gewicht van die insectenmassa is 2 à 5 miljoen kilo.