Column

Hoe Vladimir Poetin de Verenigde Staten uit het Midden-Oosten wil jagen

Hubert Smeets is Oost-Europadeskundige en verbindt om de week op deze plek verleden met het heden.

Ministers van Buitenlandse Zaken Lavrov (Rusland, links) en Cavusoglu (Turkije) drukken elkaar de hand. Hun Iraanse ambtgenoot Zarif staat op de achtergrond. Foto Natalia Kolesnikova/AFP

Andrej Karlov is een minder heroïsche Rus dan Oleg Pesjkov. Beiden zijn gesneuveld in Turkije, beiden postuum door president Poetin geridderd als ‘held’. Toch zette de diplomaat het vaderland minder in vuur en vlam dan de piloot. Toen luitenant-kolonel Pesjkov eind november 2015 in zijn jager langs de grens met Syrië door het Turkse luchtafweer was neergehaald, leek even een heuse militaire confrontatie op til. Nadat deze week ambassadeur Karlov in een expositieruimte in Ankara was geliquideerd, omhelsden de ministers van Buitenlandse Zaken van Rusland en Turkije elkaar in een stemming van condoleance.

Waar de dood van Pesjkov kon worden ingezet in de mobilisatie voor het verhaal dat Rusland alleen op de wereld staat, zoals Poetin vlak na het neerschieten van de MH17 in juli 2014 met onverholen trots had verkondigd, zo is de moord op Karlov een stimulans tot coalitievorming tegen een deel van diezelfde wereld. Een treffend bewijs van de oude Britse stelling dat staten geen vrienden hebben, alleen belangen.

Vandaar dat nog geen etmaal na de aanslag op Karlov de ministers van Buitenlandse Zaken van Rusland en Turkije, met hun collega uit Iran die ook was aangeschoven, in Moskou een akkoord sloten over de burgeroorlog in Syrië en Rusland nu bereid lijkt een deel van de gewapende oppositie tegen Assad, die het voorheen op die ene hoop van ‘terroristen’ gooide, aan tafel te noden.

De ook daar weer gebezigde mantra ‘politiek-diplomatieke regulering’ klinkt belegen, maar vergis u niet. Rusland heeft met de nieuwe driehoek Moskou-Ankara-Teheran ambitieuze plannen: de Amerikanen uit het Midden-Oosten jagen. Let wel: samen met Turkije, een land waarmee Rusland sinds 1568 maar liefst twaalf oorlogen uitvocht en er zeven ronduit won, een land bovendien dat nu 61 jaar deel is van de westerse alliantie onder auspiciën van de VS.

Turkije uit NAVO en EU losweken: het is niet alleen relevant, het lijkt ook te kunnen. Ankara heeft steeds minder vertrouwen in Brussel. President Erdogan heeft een maand geleden in de krant Sabah aangekondigd dat hij oren heeft naar een lidmaatschap van het Shanghai-pact, een los militair samenwerkingsverband van China, Rusland, India, Pakistan en wat Centraal-Aziatische republieken. Als Erdogan zich niet bedenkt – zo ja, dan kan de moord op Karlov hem alsnog betaald gezet worden – is dat een opsteker voor Poetin.

Alles gaat lekker voor het Kremlin. Ook uit Europa is het een komen en gaan van nieuwe vrienden. Alle nationaal-populisten, die in een gooi naar de macht willen doen, krijgen in Moskou audiëntie. Matteo Salvini (Lega Nord) liet zich interviewen door de russofascist Aleksandr Doegin, een man die er geen been in ziet critici als pedofiel te brandmerken. Marion Maréchal-Le Pen (Front National) sprak het prestigieuze Moskouse Instituut voor Internationale Betrekkingen toe. Deze week sloot Norbert Hofer (FPÖ) een vriendschapspact met de machtspartij Verenigd Rusland.

Het Kremlin, ooit residentie van de Comintern, herbergt nu het secretariaat der Anti-Europa-Internationale.

Maar er is een mits: imperial overstretch. De staatskas raakt op. Ook Russen willen na drie jaar politieke bombarie en economische crisis weer boter bij de vis. Niet in Syrië of Oekraïne, waar Rusland zijn ‘rechtmatige’ plek onder de zon bevecht, nee, gewoon thuis in Penza of Perm.