Anis Amri liet zich lastig uitzetten

Klopjacht na aanslag

Na zes maanden werd de strikte surveillance van de voortvluchtige Tunesiër achter de aanslag in Berlijn niet meer nodig geacht.

Politieagenten bewaken de kerstmarkt in Berlijn, waar maandag een aanslag gepleegd werd met een gekaapte vrachtwagen. De markt ging donderdag weer open voor bezoekers. HANNIBAL HANSCHKE/Reuters

De 24-jarige Tunesiër Anis Amri, van wie nu vrijwel zeker is dat hij de kerstmarktaanslag in Berlijn heeft gepleegd, is maandenlang in de gaten gehouden door de Duitse inlichtingendiensten omdat hij op een terreurlijst was gezet. Maar in september werd de surveillance gestaakt.

Amri blijkt zich, ook in de maanden dat hij in de gaten werd gehouden, vrijelijk door Duitsland te hebben bewogen, hoewel er tot twee keer toe een poging is gedaan hem uit te zetten. Eerder heeft ook Italië vergeefs geprobeerd hem terug te sturen.

In de vrachtwagen waarmee de aanslag op de kerstmarkt is gepleegd, zijn Amri’s vingerafdrukken gevonden en werd zijn Duldungs-document gevonden. Dit tijdelijke identiteitsbewijs krijgen afgewezen asielzoekers die een uitreisbevel hebben gekregen, maar die om praktische redenen niet teruggestuurd kunnen worden. Er zijn in Duitsland ongeveer 200.000 mensen met dergelijke papieren.

Uit een nog voorlopige reconstructie van zijn gangen blijkt dat hij in de zomer van 2015 naar Duitsland is gereisd. Hij was in 2011 uit Tunesië naar Italië gekomen, een van de tienduizenden Tunesiërs die vluchtten voor de chaos van de ‘Arabische lente’.

Bekijk hier de reis zoals Amri die de afgelopen jaren door Europa heeft afgelegd. De tekst gaat verder onder het kaartje.

Tegen de autoriteiten zegt hij dan dat hij minderjarig is, al is hij al achttien. Hij komt via Lampedusa in een opvangcentrum in Sicilië, maar wordt met drie landgenoten veroordeeld tot vier jaar wegens brandstichting, bedreiging en diefstal. Als hij vrijkomt wacht hem een uitzettingsbevel, maar Tunesië werkt niet mee en Italië rest niets anders dan hem op vrije voeten te laten. Volgens de Tunesische radio is hij dan inmiddels in Tunesië bij verstek veroordeeld tot vijf jaar voor een gewelddadige overval.

Dienst zag hem als staatsgevaarlijk

In april 2016 vraagt Amri asiel aan in Kleef, niet ver van Nijmegen. Die wordt binnen een paar weken afgewezen, omdat Amri claimt uit Egypte te komen, maar bij doorvragen nauwelijks iets over het land kan vertellen. Ook wordt dan duidelijk dat hij verschillende identiteiten gebruikt, zeker zes. Een poging om hem in juni uit te zetten, mislukt, omdat Tunesië niet meewerkt. Ook een tweede poging tot uitzetting, nadat hij eind juli met valse Italiaanse papieren is aangehouden bij een routinecontrole in Zuid-Duitsland, mislukt. Amir zit twee dagen vast, maar Tunesië werkt niet mee en een rechter bepaalt dat er geen reden is om hem in detentie te houden.

Amri is dan al wel in het vizier gekomen van de inlichtingendienst. Zijn naam valt bij het afluisteren van de islamitische prediker Abu Walaa, die wordt beschouwd als de belangrijkste propagandist voor Islamitische Staat in Duitsland. Walaa is op 8 november gearresteerd op verdenking van het ronselen van terroristen en openlijke steun aan IS. In februari komt Amri op een lijst van 549 Gefährder, staatsgevaarlijke personen. Besloten wordt tot surveillance.

De Bayerische Rundfunk citeert uit een bericht van de inlichtingendienst uit maart. Daarin staat dat Amri probeert andere mensen te werven om samen met hem „islamitisch gemotiveerde aanslagen te plegen”. Hij probeerde ook aan automatische geweren te komen via contacten onder Franse islamisten. Der Spiegel meldt dat Amri zich in bedekte termen aanbiedt voor een zelfmoordaanslag – te omzichtig geformuleerd om juridische stappen te ondernemen.

Volgens het parket in Berlijn is Amri tot september intensief gevolgd door de inlichtingendiensten. Daarbij kwamen plannen aan het licht om via inbraken aan geld te komen voor automatische geweren, en mogelijke betrokkenheid bij drugshandel in Berlijn. Maar er zouden geen redenen zijn gevonden om door te gaan met controle. Deze lezing wordt tegengesproken door de tv-zenders NDR en WDR en Süddeutsche Zeitung. Die melden dat de landelijke recherche in juli ernstige verdenkingen koesterde dat Amri aanslagen voorbereidde.