Cultuur

Interview

Interview

Foto Justin Tallis/AFP

Nick Clegg: centrum-links had patriottisme nooit aan rechts moeten overlaten

Nick Clegg De Britse oud-vice-premier, deze week op bezoek in Nederland, ziet in tijden van populisme nog volop kansen voor het liberalisme.

Nick Clegg praat monter, maar de gevallen links-liberale hemelbestormer maakt een existentiële zoektocht door. Hij is geen vice-premier meer van de coalitieregering met de Conservatieven. De Liberal Democrats werden weggevaagd bij de verkiezingen van 2015. Clegg stapte op als partijleider. Hij is nog wel Lagerhuislid. Hij vraagt zich vooral af wat er gebeurd is. „Als liberaal, iemand die de macht verloren heeft, zie ik dat het gedachtegoed waarin ik heilig geloof verdrukt wordt”, zegt Clegg.

„Juist daarom ben ik zo geïnteresseerd in de vraag hoe centrumpartijen populisme en chauvinisme kunnen bestrijden. Hoe creëer je een politieke veiligheidsklep zodat kiezers serieus genomen worden, zodat ze hun woede kunnen ventileren, maar zonder dat dit tot heftige explosies leidt, zoals het referendumresultaat, waar wij spijt van kunnen krijgen?”

Die ontdekkingsreis leidt Clegg deze woensdag en donderdag naar Nederland. „Een paar afspraken in het parlement en met de regering om bij te praten met politici”, zegt Clegg in het Nederlands, de taal van zijn moeder. Daarna weer in het Engels:

„Gewoon aantekeningen vergelijken.”

Wat vindt u van de Nederlandse politiek?

„De ogen van de wereld zullen in maart op Nederland gevestigd zijn. Met Fortuyn en daarna Wilders loopt Nederland voor op de ontwikkelingen in het Verenigd Koninkrijk en de rest van Europa. Nederlandse centrumpolitici zijn meer bedreven in hoe je populisme moet aanpakken. Kom je populisten tegemoet in hun standpunten? Of moet je ze uitsluiten? De verkiezingen worden een test of conventionele politiek in staat is te winnen van de politiek van haat, grieven en verdeeldheid.”

Kunnen kosmopolitische en liberale politici nog wel geloofwaardig immigratiebeleid formuleren?

„Zeker. Als ik een liberale Europese leider zou zijn, trok ik echt alles uit de kast voor een grote en krachtige grenswacht en strenge controles aan de grenzen van Europa. Schengen is fundamenteel gemankeerd. Er is niks on-liberaal aan controleren wie je land binnenkomt. Er is niks on-liberaal aan streng en hard zijn. Je kan alleen interne grenzen wegnemen als je de externe grenzen bewaakt.”

In het VK gaan de zorgen vooral over migranten uit EU-landen. Een grenswacht helpt dan weinig.

„De regering-May maakt dezelfde denkfout. Wij moeten integratie aanpakken, zorgen dat oudere tweede en derde generatie Britse-Pakistanen in gesegregeerde Noord-Engelse gemeenschappen goed Engels spreken en basisnormen onderschrijven. Dreigen om Spaanse verpleegkundigen, Nederlandse bankiers en Poolse ingenieurs het land uit te trappen, is zinloos.”

Wat u ook zegt of doet, kunt u nog effectief functioneren als u wordt weggezet als onderdeel van de afstandelijke elite?

„Het is een luie en inhoudsloze vorm van schelden. Degenen die het hardst tekeergaan tegen de zogenaamde elite zijn de meest bevoordeelde mensen die ik ken. Is Nigel Farage, een kostschooljongen van Dulwich College, die een lange carrière in de Londense City achter de rug heeft, de pleitbezorger van het volk? En kun je dat zeggen van Alexander Boris de Pfeffel Johnson? Een overtreffende trap van hypocrisie in dit land.”

Hun politiek slaat wel aan, terwijl centrum-links in crisis verkeert.

„Enerzijds denk ik dat wij, Libdems, in een onmogelijke situatie zaten. Het is moeilijk als kleinere centrum-linkse partij met een centrum-rechtse coalitiepartner goed uit de verf te komen. Volgens onze aanhangers verkwanselden wij onze principes, terwijl alle successen toegeschreven werden aan de Conservatieven. Ik denk – durf ik het te zeggen? – dat de PvdA in Nederland een soortgelijk lot tegemoet gaat. Maar los van de politiek: je zou verwacht hebben dat na de crisis van 2008 links zou gaan zegevieren. Het liep anders.”

Lees ook dit interview met de Duitse intellectueel Jan-Werner Müller: ‘Populisten denken dat alleen zij ‘het volk’ zijn’

Hoe komt dat?

„Als mensen zich bedreigd en onzeker voelen, zoeken ze geruststelling binnen hun eigen stam of in een al dan niet mythisch verleden. Centrum-links verzuimde in te spelen op de culturele onzekerheid voortgebracht door de sociaal-economische onzekerheid van de financiële crisis. Een van de grootste fouten, en daar ben ik ook mede schuldig aan, is dat centrum-links patriottisme aan rechts overliet. Hoe kan het dat populisten die de rol van het VK in Europa willen verkleinen en die het land armer zullen maken, gezien worden als patriotten?”

Is identiteitspolitiek noodzakelijk?

„Ja. George Orwell schreef het in The Lion and the Unicorn, een briljant essay uit 1941: een linkse Engelsman schaamt zich voor patriottisme als voor paardenraces en suet pudding. Dat moet veranderen. Tijdens de Spelen [Londen 2012] heerste in het land een positief patriottisme, dat er niet was om mensen uit te sluiten, maar juist duidelijk maakte dat iedereen samenwerkte om van het evenement een succes te maken. Dat gevoel moet centrum-links weten te bottelen om populisme te bestrijden.”