Commentaar

Verzet tegen inperking Poolse democratie verdient alle steun

Vijfendertig jaar nadat generaal Jaruzelski in Polen de noodtoestand afkondigde om een beweging tégen communisme en vóór democratie in de kiem te smoren, probeert de huidige, rechtse, regering democratische verworvenheden te kortwieken. De regering gaat in haar ijver zo ver dat uitholling van de democratische rechtsstaat dreigt, een EU-lidstaat onwaardig.

Afgelopen weekend demonstreerden enkele duizenden in meerdere steden tegen regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), de rechts-nationalisten van de autoritaire partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski. De politie vuurde traangas af op demonstranten die in Warschau afgevaardigden van Recht en Rechtvaardigheid urenlang hadden belet om het parlementsgebouw te verlaten. Binnen hielden politici van de oppositie het spreekgestoelte bezet.

Op papier is Polen een parlementaire democratie, in de praktijk is steeds meer macht geconcentreerd in handen van Kaczynksi. Zijn partij vormt de regering, heeft een absolute meerderheid in beide huizen van het parlement en mocht de president benoemen. Kaczynski kan de democratische rechtsstaat zo kneden dat hij er zo min mogelijk last van heeft.

Hij is al een eind op streek. De woede van de demonstranten richt zich op beperkingen van de persvrijheid, beknotting van de bevoegdheden van het Constitutionele Hof, beperking van het recht op vergadering en op aanvallen op de vrije rechtspraak. Aanleiding voor de protesten van dit weekend was om de toegang van journalisten tot het parlement te beperken.

De PiS haalt zich niet alleen de woede van de oppositie op de hals, maar ligt ook al een jaar op ramkoers met de EU. Commissaris Timmermans begon een officiële procedure tegen Polen omdat democratische rechten uit EU-verdragen geschonden worden. Ver kwam hij daarmee niet. Pijnlijke maatregelen tegen Polen zouden een unaniem besluit vereisen, maar de Hongaarse premier Viktor Orbán, die de democratie in zijn land ook graag bijslijpt, kondigde al aan dat hij dat zou blokkeren met een veto.

Kaczynski komt zo ver met zijn antidemocratische agenda omdat zijn partij op brede steun kan rekenen. Volgens peilingen staat de PiS op 36 procent. De partij dankt die populariteit mede aan sociale wetgeving: kinderbijslag en lagere pensioenleeftijd.

Veel Polen zijn dus bereid burgerrechten in te ruilen tegen kinderbijslag. Dat is misschien begrijpelijk in een land met een laag gemiddeld inkomen, maar evengoed kortzichtig. De EU moet hoe dan ook met het Poolse bewind in gesprek blijven. De demonstranten verdienen steun.