Duitsland wil zijn open samenleving niet inleveren voor veiligheid

Aanslag Berlijn Anders dan Hollande na de aanslagen in Parijs, heeft bondskanselier Merkel het niet over ‘in oorlog zijn’ met terroristen.

Bondskanselier Angela Merkel legt samen met de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maiziere bloemen neer bij de plek waar een vrachtwagen op een kerstmarkt in reedt. Foto Maurizio Gambarini / AFP

Wat in andere landen vanzelfsprekend is, ligt in Duitsland soms ingewikkeld. Neem de betonblokken. Een Britse toerist die maandagavond op het nippertje was ontkomen aan de vrachtauto die op de Berlijnse kerstmarkt in reed, stond even later nog wat verdwaasd aan de voet van de Gedächtniskirche. Een dik uur eerder had hij op diezelfde markt nog ontspannen een glas Glühwein gedronken met zijn vriendin. De truck was aan paar meter aan ze voorbij geraasd. Een van de eerste dingen die hij zei was:

„Bij ons in Birmingham hebben we ook kerstmarkten. Maar daar zetten ze er grote betonblokken omheen. Die heb ik hier niet gezien.”

Het verbaasde hem.

Al jaren is bekend, ook in Duitsland, dat kerstmarkten niet alleen kwetsbaar zijn voor aanslagen en dat terroristen ze ook als doelwit zien. Zo zou vorige maand voor de tweede keer net over de Duitse grens een aanslag op de kerstmarkt in Straatsburg zijn verijdeld. Maar betonblokken neerzetten als bescherming, dat vond Duitsland toch wat ver gaan.

Toen Dresden dinsdagochtend alsnog besloot om de massieve grijze dingen neer te zetten bij de Striezelmarkt, een van de oudste kerstmarkten van Duitsland, was de honende reactie van een journalist van de Berlijnse Tagesspiegel op Twitter: „De Saksen reageren op de aanslag in Berlijn met het bouwen van een muur.”

Lees het laatste nieuws op ons liveblog

Betonblokken

Maar het debat of Duitsland misschien niet te terughoudend is geweest met veiligheidsmaatregelen, en ook met het plaatsen van videocamera’s in de openbare ruimte, wordt nu wel gevoerd – zij het behoedzaam. Zo werd woensdagochtend op de publieke radio Deutschlandfunk gedebatteerd over de vraag of plaatsing van betonblokken eigenlijk wel verenigbaar is met het streven naar een open samenleving. Maar de politiebonden vragen dringend om meer middelen.

Opmerkelijk is twee dagen na de aanslag hoe beheerst veel van de reacties in Duitsland zijn. Het hielp waarschijnlijk dat het er aanvankelijk op leek dat de politie de dader te pakken had. Maar ook toen die verdachte de verkeerde bleek te zijn, en dinsdagavond werd vrijgelaten, brak er geen paniek uit. Terwijl de échte dader, vermoedelijk gewapend, dus nog op vrije voeten was. De meeste media en politici hielden het hoofd koel.

De grote boulevardkrant Bild had woensdag op zijn voorpagina weliswaar heel groot de kop ‘Angst!’. Maar concurrent Berliner Morgenpost stelde daar tegenover een foto van de Brandenburger Tor in de kleuren van de Duitse vlag, met als kop een bijbelcitaat (Lucas 2:10): ‘Wees niet bang!’

Anders dan bijvoorbeeld president Hollande na de aanslagen in Parijs, hebben bondskanselier Merkel en haar ministers niet verklaard dat het land nu ‘in oorlog’ is – een term die in Duitsland door zijn geschiedenis niet lichtvaardig wordt gebruikt. Maar de minister van Binnenlandse Zaken van Saarland, Klaus Bouillon, brak het taboe. Hij zei:

„We moeten constateren dat we ons in een oorlogssituatie bevinden, hoewel sommige mensen die altijd alleen maar het goede zien, dat niet willen inzien.”

Zo gaat Duitsland, in zijn eigen tempo, om met de vragen die de aanslag opwerpen.