Commentaar

Terreur confronteert Europa weer met nieuwe demonen

Het was al een slecht jaar voor Europa, maar het was kennelijk nog niet slecht genoeg. Na Brussel, Nice en Istanbul was er nu terreur in het hart van Europa, Berlijn, en aan de rand, in Ankara. Op de maandag voor Kerst, vredesfeest bij uitstek, onderstreepten twee gebeurtenissen binnen luttele uren hoe onveilig Europa is geworden. Wat een tijd behoort te zijn van bezinning en vriendschap, is dit jaar ook een tijd van onzekerheid, vijandschap en leed.

In Ankara vermoordde een politieman in burger Andrej Karlov, de ambassadeur van Rusland terwijl hij sprak op een tentoonstelling. De aanslag was klaarblijkelijk bedoeld als protest tegen de Russische inmenging in Syrië. Aanvankelijk waren er zorgen over de gevolgen voor de relatie tussen Rusland en Turkije, een band gekenmerkt door snel wisselende sentimenten. De presidenten Erdogan en Poetin wezen evenwel niet naar elkaar, maar naar de gezamenlijke vijand: terrorisme.

De aanslag lijkt de band tussen de twee autoritaire leiders, die elkaar nodig hebben in Syrië, alleen maar te hebben versterkt. Het was ambassadeur Karlov zelf die een belangrijke bijdrage leverde aan het herstel van de Turks-Russische betrekkingen, nadat Turkije een Russisch vliegtuig had neergehaald.

In Berlijn raasde even later een vrachtwagen in een kerstmarkt met 12 doden en tientallen gewonden tot gevolg. Staan kerstmarkten in Nederland vooral bekend om de goedkope snuisterijen, warme wijn en vet eten, in Duitsland is de Weihnachtsmarkt een gekoesterde traditie. Daar ga je naartoe met vrienden of collega’s. In veel families is het bezoek aan de markt een jaarlijks terugkerend ritueel, vast verankerd in het rijtje kerstman, kerstboom, kerstkalkoen.

Terroristen hebben een voorkeur voor markten en bruiloften, voor plekken waar veel mensen zijn en weinig beveiliging. Ook een kerstmarkt is zo’n plek. De aanslag in Berlijn lijkt dus eerder een aanslag op de westerse samenleving, dan op het kerstfeest zelf.

Over de motieven van de terrorist of terroristen is nog niets bekend, een Pakistaanse arrestant werd dinsdagavond vrijgelaten. Dat weerhield de rechts-nationalistische AfD er niet van om onmiddellijk de schuld bij asielzoekers te leggen en de slachtoffers in een zeldzaam onsmakelijk vertoon van politiek effectbejag „de doden van Merkel” te noemen, Merkels Tote.

De aanslag van Berlijn stelt de westerse samenleving opnieuw op de proef. Hoe ga je om met geweld en fanatisme in een open samenleving die verdraagzaamheid en integratie vooropstelt? In elk geval niet door haat te vergelden met haat. De kerstmarkt staat aan de voet van de Gedächtniskirche, de als herinnering aan de Tweede Wereldoorlog geconserveerde ruïne. Anno 2016 worstelt Europa met nieuwe demonen.