Recensie

Spel van verleiding en schijn

Berlijn

Helen Verhoeven maakte een expositie die om één Berlijnse vrouw draait. Maar wie is zij?

Helen Verhoeven, Zonder titel (2016, acryl op doek, 75×100cm.)

Galerie

Helen Verhoeven T/m 24/12 in Stigter/Van Doesburg, Amsterdam. Inl: stigtervandoesburg.nl

Weelderig zijn ze, decadent misschien zelfs wel. De nieuwe schilderijen en beelden van Helen Verhoeven bij galerie Stigter/Van Doesburg verzetten zich bijna ostentatief tegen de tijdgeest. De schilderijen draaien allemaal om Libby, een barvrouw die werkt in de Berlijnse buurt waar Verhoeven woont en om wie een belangrijk deel van het sociale leven daar draait. Libby is zo’n magneetvrouw, stel ik me voor, die voor iedereen een andere rol vervult – aanspreekpunt, muze, sekssymbool, moeder. Die verschillende rollen gebruikt Verhoeven in haar doeken: het is duidelijk dat elk doek Libby toont, maar elke keer is ze net zoveel anders dat je gaat twijfelen. Is dit dezelfde vrouw? Kan iemand zo subtiel van identiteit wisselen? Bestaat Libby eigenlijk wel?

Aan die twijfel voegt Verhoeven nog een belangrijke laag toe: nadrukkelijk, bijna gretig, verwijst ze naar kunst van rond 1900. Allereerst staat het middendeel van de galerie vol met kleurige, naïef aandoende sculpturen die lijken gemaakt voor een Azteken-paleis dat is geschilderd door een hedendaagse Alma-Tadema. Maar de geest van de negentiende eeuw geldt nog sterker voor de schilderijen. De krachtige kleurenweelde van Matisse komt voorbij, de exotische vervreemding van Gauguins Tahiti-werken – en ook deed Libby me denken aan Degas’ Absinthdrinkster, maar dan als exacte tegenpool: Libby is niet passief en dronken zoals bij Degas, maar sterk en in control. Of is dat ook weer schijn?

Juist die spanning tussen krachtige verleiding en nadrukkelijke schijn maakt deze werken spannend. Toch betrap je jezelf bij het kijken uiteindelijk vooral op een steeds groter wordende melancholie die goed aansluit bij het stilte-voor-de-stormgevoel dat veel kunst van rond de eeuwwisseling ook kenmerkte. Wat betekent schoonheid in een tijd dat de wereld in brand staat? Als schoonheid zo makkelijk uit je vingers glipt? Helen Verhoeven heeft een tentoonstelling gemaakt waarbij de kunst zich tegen de klippen op lijkt te willen handhaven – en juist het feit dat je blijft twijfelen of dat lukt, maakt het goed.