Polen pikken inperking pers niet

Demonstraties bij parlement

De Poolse regeringspartij PiS lijkt de restricties voor de parlementaire pers bij te willen stellen na dagenlange protesten.

Demonstranten in Warschau houden een foto omhoog van Andrzej Rzeplinski, die aan het hoofd staat van het constitutioneel hof, met de datum van maandag en de Poolse tekst ‘dank u’. Foto Kuba Atys/Reuters

Jaroslaw Kaczynski, voorzitter van de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), liet er al geen twijfel over bestaan: onder het bewind van zijn partij zou Polen de Hongaarse premier Viktor Orbán volgen. „Orbán heeft in Europa getoond dat dingen mogelijk zijn,” zei hij in september. „We leren van elkaar.”

Net als Orbáns Fidesz-partij gebruikte PiS zijn macht om cruciale instituties en media onder striktere controle van het kabinet te brengen.” ‘Repolonisering’ heet de radicale vertimmering van het staatsapparaat.

Orbán ziet Kaczynski als bondgenoot in een „culturele contrarevolutie” tegen de liberaal-kosmopolitische Europese elites. Maar overspelen de PiS-revolutionairen met vier dagen van protesten door de oppositie en hun aanhoudende bezetting van het Poolse parlement niet hun hand?

Een van de ernstigste politieke crises in tijden begon vrijdag, toen oppositieleden het spreekgestoelte in het Poolse Lagerhuis innamen. Zo protesteerden ze tegen plannen om de toegang voor journalisten tot het parlement te beperken. Voortaan zouden slechts vijf televisiestations opnames mogen maken en zouden media slechts twee verslaggevers mogen stationeren in het parlement.

Tekst gaat verder na de video:

Na enkele uren trokken leden van regeringspartij PiS zich terug om bij handopsteking de begroting af te hameren, wat volgens de oppositie illegaal was. Ondertussen hadden enkele duizenden demonstranten zich bij het parlement verzameld. Zwaaiend met Poolse en Europese vlaggen scandeerden zij een weekend lang democratische slogans.

De parlementaire sit-in was maandagavond nog gaande, maar PiS lijkt inmiddels bereid tot de eerste concessies. De voorzitter van de senaat, Stanislaw Karcewski, maakte maandag bekend dat de regels voor journalisten in het parlement zullen worden aangepast. Voor de ruzie over de begroting bestaat nog geen oplossing.

De oppositie ruikt een triomf. „Vrijdag is PiS de Rubicon overgetrokken en hebben ze op zijn minst het morele recht verloren om te regeren in Polen”, verklaarde Mateusz Kijowski, leider van het Comité ter Bescherming van de Democratie (KOD), de voornaamste burgeroppositiebeweging in Polen.

Lees ook dit profiel van Kijowski: Deze grijze hipster wil Polen redden

Dat PiS van koers verandert, lijkt inderdaad een teken dat het verzet tegen autoritaire methodes in Warschau sterker is dan in Boedapest. Terwijl PiS de tanden stuk beet op haar nieuwe mediaregels, sloot in Hongarije deze maand de belangrijke oppositiekrant Népszabadság voorgoed de deuren, de laatste in een reeks kritische media die in regeringsgezinde handen belandden zonder overtuigend weerwerk van de oppositie.

Premier Beata Szydlo trachtte zaterdag de gemoederen te bedaren met een speech waarin ze de verwezenlijkingen van haar kabinet opsomde: van de verhoogde kinderbijslag tot plannen om landbouwers van betere verzekeringen te voorzien.

Oppositiegezinde commentatoren lachten Szydlo uit om haar gebrek aan gravitas in tijden van politieke turbulentie. Maar uit de peilingen blijkt dat de PiS nog altijd de grootste partij van het land blijft. En zolang dat het geval is, lacht het minder begoede en meer provinciale PiS-electoraat nog niet met hen mee.