Nederlander in top-10 onderzoekers

Invloedrijkste wetenschappers van 2016

Chemicus Guus Velders wordt door Nature geroemd om zijn bijdrage aan een VN-akkoord over de afschaffing van broeikasgassen (hfk’s).

Atmosfeerchemicus Guus Velders over de klimaattop in Rwanda: „Ik liep daar rond, met mijn laptop in de hand, van de ene onderhandelaar naar de andere.” Foto Yordi Rietbroek

Het tijdschrift Nature heeft atmosfeerchemicus Guus Velders van het RIVM in Bilthoven verkozen tot een van de tien mensen die er in 2016 in de wetenschap het meest toe deden. Het tijdschrift roemt hem om zijn rol in de totstandkoming van het in oktober gesloten VN-akkoord om wereldwijd het gebruik van zogeheten fluorkoolwaterstoffen (hfk’s) af te bouwen. Deze chemicaliën worden gebruikt als koelmiddel in airco’s, koelkasten, verstuivers. Maar eenmaal in de atmosfeer werken ze als een sterk broeikasgas.

Aan de telefoon vertelt Velders over die VN-bijeenkomst van zaterdag 8 tot en met vrijdag 14 oktober, in Kigali (Rwanda).

„Ik kwam zondag de 9de aan. De conferentie was in een spiksplinternieuw gebouw. Ik was verbaasd. Het zag er geweldig uit.

„Aan het begin van de bijeenkomst lagen er vier voorstellen. De lidstaten moesten er die week uit zien te komen. Maar er waren dwarsliggers. India bijvoorbeeld, en Saoedi-Arabië. De Saoediërs hadden wel een punt. Als het buiten heel heet is zijn er geen goede alternatieven voor hfk’s, zeiden ze.

„Ik liep daar rond, met mijn laptop in de hand, van de ene onderhandelaar naar de andere. Ik heb in 2009 een computermodel ontwikkeld voor het mondiale gebruik van hfk’s en de te verwachten opwarming van de aarde. Speciaal voor de conferentie in Kigali had ik het model flexibel gemaakt. Ik had de wereld opgedeeld in elf regio’s. Verder kon je selecteren voor tien verschillende hfk’s en dertien verschillende toepassingen, zoals auto-airco’s, koeling tijdens transport. Zo kon ik ter plekke allerlei varianten doorrekenen die bij de onderhandelaars ter tafel kwamen.

„Ik mocht niet bij de onderhandelingen zijn. Die vonden plaats in de achterkamertjes. Maar ik wist meestal wel waar ze waren. Als mensen naar buiten kwamen schoot ik ze vaak aan: hé, is er iets nieuws?

„Veel onderhandelaars ken ik wel. Ik ben al vele jaren betrokken bij de wetenschappelijke inventarisaties van het Montreal-protocol. Daarin was in eerste instantie de afbouw van de cfk’s vastgelegd, stoffen die de ozonlaag aantasten. Daarna volgden de hcfk’s en nu stond zoiets ook te gebeuren voor de hfk’s.

„Het was erg spannend. Dinsdag kwam er een compromisvoorstel van de ontwikkelingslanden, een dag later was er een tegenvoorstel van de westerse landen. Vrijdagavond vertelde iemand me dat er ergens op een website een bijna definitief akkoord was geplaatst. Ik heb meteen de effecten ervan doorgerekend. Toen zaterdag de finale tekst bekend werd, zat mijn grafiek er meteen bij. Zonder akkoord hadden de hfk’s aan het eind van 2100 voor een verdere opwarming van 0,3 tot 0,5 graden Celsius gezorgd. Met het akkoord is dat tot 0,06 graden Celsius beperkt. Onder meer India en Saoedi-Arabië hebben vier jaar uitstel gekregen. Voor de uiteindelijke terugdringing van de opwarming maakt dat amper uit.”

    • Marcel aan de Brugh