Opinie

Keuze voor kasteelheer Fillon is een cadeau voor Marine Le Pen

Wereldvreemde, neoliberale globalisten weigeren onder ogen te zien dat de keuze voor François Fillon juist Marine Le Pen in de kaart speelt, schrijft Thomas von der Dunk.

François Fillon liet zich in 2013 met zijn familie voor Paris Match fotograferen op hun buitenverblijf Le Manoir bij Solesmes. Foto Paris Match/Getty, Beeldbewerking NRC

Een ezel stoot zich niet twee keer aan dezelfde steen. Dat doen alleen de neoliberaal denkende elites en hun supporters. Zelfs driemaal. Dat het tijdperk van de ongeremde globalisering voorbij is, omdat het deel van het electoraat dat daarvoor de prijs betaalt in opstand komt, heeft in hun kring kennelijk nog niet echt tot bezinning geleid.

Na de door hen niet voorziene Brexit, die dus een schok teweegbracht, en de niet-voorziene verkiezing van Trump, die een nog veel grotere schok teweegbracht, krijgen we straks, met dank aan hun blindheid, mogelijk Marine Le Pen in het Élyseé. Haar uitverkiezing zal voor zo’n grote schok zorgen dat het twijfelachtig is of de EU dat overleeft.

NRC vertoont, als vlaggeschip van de liberale pers, alle trekken van dit mentale onvermogen tot omdenken. Het beschouwt de eigen denkwijze, op basis van voor objectief versleten, abstracte economische argumenten, als de enig denkbare, rationele denkwijze. Alle alternatieven doet het af als atavistisch.

Dat veel slachtoffers van de toegejuichte en onvermijdelijk geachte ontwikkelingen daar anders tegenaan kijken, kan zij eigenlijk nog steeds niet bevatten. Daarom vervalt de liberale pers keer op keer in dezelfde fout, omdat zij meent dat de anderen toch niet keer op keer in dezelfde fout zullen vervallen door voor de ‘verkeerde’ personen of beleidsvoorstellen te stemmen.

Dat zagen wij ook recentelijk bij de Franse voorverkiezingen. Volgens de columnisten Luuk van Middelaar (25/11) en Caroline de Gruyter (26/11) en correspondent Peter Vermaas (28/11) en het hoofdcommentaar (29/11) hebben de Franse Republikeinen met François Fillon een goede keuze gemaakt. Van Middelaar: „Zo doet rechts Frankrijk wellicht de beste tegenzet tegen Le Pen.” De Gruyter: „Een opsteker voor de liberale wereldorde”, want: „Frankrijk moet eindelijk zijn economie hervormen”. Vermaas: „Fillon bleef zichzelf en dat bleek de winnende formule. Hij is op economisch terrein zeer liberaal.” Het hoofdcommentaar, deze kenschets overnemend en vol lof voor zijn „bijna on-Franse” liberalisme: „Hij is katholiek en woont op een Frans kasteeltje. Als Fillon met klassiek conservatisme Le Pen de wind uit de zeilen kan nemen, is dat toe te juichen.” Wel zijn er bedenkingen bij zijn bekrompen sociaal-culturele opvattingen.

Mij dunkt dat de Franse Republikeinen Le Pen geen groter cadeau hadden kunnen doen dan door juist kasteelheer Fillon te kiezen. Met Fillon wordt de conventioneel-rechtse kiezer bediend: voor minder staat en meer kerk. Die kiezer zal hij ook vast binnenhalen. Maar het is de linkse kiezer die straks, in de tweede ronde, indien Fillon dan tegenover Le Pen komt te staan, de doorslag zal geven. Links beschikt niet over een kansrijke eigen kandidaat: zowel de radicaal Mélanchon als de gematigde premier Valls, die zich sinds Fillons uitverkiezing als gegadigde heeft gemeld, zal in de eerste ronde vermoedelijk roemloos ten onder gaan.

Fillon heeft het klassieke linkse electoraat, dat uit twee helften bestaat, vrijwel niets te bieden. Dat geldt voor het hogeropgeleide deel, dat Juppé acceptabel vond, maar van Fillons conservatief-katholieke plattelandsmentaliteit niets moet hebben. Met een strijd voor ‘Franse waarden’ en tegen de islam win je hen niet. Wie aan dat laatste groot gewicht hecht – een deel van de lageropgeleide andere helft van het klassieke linkse electoraat – kan beter terecht bij het origineel: Le Pen. En zij heeft in de ogen van arbeiders die hun baan bedreigd zien nog een andere belangrijke plus. Haar belofte om met protectionistische maatregelen voor de Franse verzorgingsstaat op te komen.

Wat dat betreft heeft zij – net als het Britse UKIP nu probeert, en eerder de PVV – haar electorale werkterrein verlegd. Het Front National scoorde bij de laatste regionale verkiezingen niet alleen goed in het traditioneel rechtse zuiden, maar ook in het ooit linkse industriële noorden en oosten. Het is de zeer begrijpelijke angst voor globalisering die talloze kiezers in rechts-populistische armen drijft. De prijs daarvoor wordt niet in de villawijken, maar in de volkswijken betaald. Banen verdwijnen er naar lagelonenlanden en migranten komen uit die lagelonenlanden.

En waar komt Fillon, met kennelijke instemming van NRC en vast ook van een evenzeer op economische abstracties gefixeerd Brussel mee aanzetten? Met een eenzijdig marktgeoriënteerd Angelsaksisch programma, bijna veertig jaar na Thatcher, waar nu zelfs de Tory’s zelf van afstappen. Meer bezuinigingen, minder ontslagbescherming. Flexibilisering, privatisering, deregulering – de hele trits van neoliberale dogma’s die direct verknoopt zijn met de door bancair wanbeleid veroorzaakte kredietcrisis van 2008, die Europa nog steeds niet te boven is. Kortom, met maatregelen die de lagere middenklasse met reden als een grote bedreiging voor baan- en inkomenszekerheid ziet.

Een vraag aan die lezers die in staat zijn zich te verplaatsen in de slachtoffers van deze praktijk: wat zou u in die situatie doen? Stemmen op iemand die in feite vanuit zijn kasteel zegt: nog meer onzekerheid is goed voor u? Nee: die kiest echt niet, ‘om de republiek te redden’, of Europa (dat jarenlang ook eenzijdig de markt heeft gepromoot), voor zijn eigen ontslag en dus voor een presidentskandidaat die de belangen van grote bedrijven boven die van gewone burgers stelt. Die kiezer blijft of thuis, of kiest Le Pen. Waarmee zij wint.