Recensie

Schuldig toont de ware geest van Kerstmis

Op maandag was laatste aflevering van de bijzondere documentaireserie Schuldig te zien. In Pauw kwamen de hoofdpersonen nog een keer langs.

Paul Scheerder bidt in de moskee, in ‘Schuldig’ (HUMAN).

Op een avond met drie aanslagen, op respectievelijk een ambassadeur, een kerstmarkt en een moskee, is het verleidelijk om de nieuwsverslaggeving langs de meetlat te leggen. Dat gebeurde dan ook permanent op Twitter. Wie had wat wel of niet mogen, eerder of later moeten melden? En wat voor conclusies moeten we daaruit trekken over de partijdigheid van deze of gene zender of journalist? Ik heb dit keer weinig tot geen behoefte om daaraan mee te doen.

Liever wil ik het nog een keer over de documentaireserie Schuldig (HUMAN) hebben, waarvan de laatste aflevering werd gevolgd door een eerder opgenomen speciale uitzending van Pauw (VARA), met alle hoofdrolspelers in de studio.

Een beter kerstgevoel had ik me niet kunnen voorstellen. De makers, Sarah Sylbing en Ester Gould, antwoordden op de vraag of hun selectie van mensen met schulden in de Vogelbuurt van Amsterdam-Noord representatief was, dat ze geen journalisten maar documentairemakers waren. Die zijn meer geïnteresseerd in personages die iedereen in zijn hart zal sluiten.

Dat gebeurde dan ook in hoge mate, met bij voorbeeld Dennis van de dierenwinkel, die mede door de uitzendingen nu weer genoeg klanten heeft om zich de deurwaarders van het lijf te houden. Hij barstte in tranen uit toen Pauw hem nogmaals liet zien hoe Hanneke Groenteman in DWDD opriep om vooral bij hem honden- en kattenbrokjes te kopen.

Tekst gaat verder onder de video

Carmelita, die in haar scootmobiel door de buurt scheurt, had 17 huwelijksaanzoeken gehad. En ook met de andere schuldenaren gaat het inmiddels stukken beter.

Maar dit is geen hulptelevisie. Het goede gevoel dient ook een doel, van bewustwording dat er iets moet worden gedaan aan de dolgedraaide carrousel van leningen, en de industrie van deurwaarders, incassobureaus en hulpverleners. Wat te doen?

Volgens de Amsterdamse wethouder armoedebestrijding Arjan Vliegenthart (SP) moeten er meer programma’s als Schuldig gemaakt worden. Maar de allergrootste held, Paul Scheerder (70), tot voor kort directeur van het zogeheten Leefkringhuis, had nog een andere tip: „Soms moet je een beetje directief zijn.”

De laconieke, maar empathische doortastendheid van Scheerder, die alles in het werk stelt om ontruimingen te voorkomen en soms vaderlijk dwingend adviseert, is een verademing, als je het vergelijkt met het optreden van de overheid en andere instanties. Die volgen regels, en zijn vooral bang om niet streng genoeg te zijn.

Heel terloops laten de makers aan het slot van de laatste aflevering zien hoe Scheerder in een moskee bidt. In de Vogelbuurt lijkt niemand dat als een probleem te ervaren. Scheerder, ook oprichter van de lokale voedselbank, wordt gezien als een Mensch, een beschermer. Als de serie één conclusie zou rechtvaardigen, dan is het dat mensen die elkaar helpen veel effectiever zijn dan hulp van boven af, door al die functionarissen die elkaar treffen op de talrijke conferenties over armoedebestrijding. Dat is de geest van Kerstmis, op vrijwillige basis. Al dan niet met een boom of een stal.