Vijf vragen over de aanslag in Berlijn

Kerstmarkt Was het een aanslag? De autoriteiten waarschuwden urenlang niet te snel conclusies te trekken.

Foto Odd Andersen/AFP

De vlaggen hangen halfstok vandaag in Duitsland na de aanslag van maandagavond in Berlijn. Dinsdagmiddag zouden politie en justitie op een persconferentie nadere details bekendmaken. Volgens Die Welt is de man die maandagavond is gearresteerd, niet de eigenlijke dader. Die zou nog vrij rondlopen.

1. Weten we al meer over de dader(s)?

Nauwelijks. In de loop van dinsdag werd duidelijk dat de man die kort na de aanslag werd gearresteerd, een Pakistaanse asielzoeker, zeer waarschijnlijk niet bij de aanslag was betrokken. Dat betekent dat er nog steeds een terrorist rondloopt in Berlijn – of meerdere, de politie sluit niet uit dat het om meerdere mensen gaat.

Aanvankelijk dacht men de dader te hebben. Een ooggetuige was achter een man aangerend die na de aanslag wegrende tussen de donkere bomen van de Tiergarten, het stadspark in het centrum van Berlijn. De achtervolger bleef telefonisch in contact met de alarmcentrale, waardoor de man kon worden gearresteerd door agenten uit een patrouillewagen. In de vroege ochtend volgde daarna een inval in het opvangcentrum op het voormalige vliegveld Tempelhof, waar de man was ondergebracht.

De verdachte, een 23-jarige Pakistaan die in februari in Duitsland was aangekomen, ontkende echter alles, en zijn verklaringen bleken geloofwaardig. Hij was wegens kleinere vergrijpen bekend bij de politie, maar niet wegens mogelijke terreurplannen. Aan het einde van de dag is hij weer op vrije voeten gesteld. Openbare aanklager Peter Frank zei dat de onderzoekers uitgaan van een terroristische aanslag, gezien de overeenkomsten met een vergelijkbare aanslag in Nice, in juli, en de symbolische keuze van het doelwit. Dinsdagavond heeft Islamitische Staat de verantwoordelijkheid opgeëist voor de aanslag. Minister De Mazière (Binnenlandse Zaken) zei hierop dat wordt onderzocht of dit geloofwaardig is.

2. Is al meer duidelijk over de toedracht?

Waarschijnlijk heeft de Poolse vrachtwagen met oplegger waarmee de aanslag is gepleegd, eerst een rondje gereden rondom het doelwit: de populaire kerstmarkt op de Breitscheidplatz, vlak bij de beroemde Gedächtniskirche. Volgens een nog voorlopige reconstructie reed de zwarte truck zonder licht vanaf het kruispunt van de Kantstraße en de Budapester Straße de kerstmarkt op. De chauffeur gebruikte een doorgang tussen de houten kersthutten die net breed genoeg was om ook reddingsdiensten te kunnen doorlaten, maar mensen nauwelijks ruimte liet zich in veiligheid te brengen.

Een aantal kersthutten werd vernield, veel mensen werden meegesleurd of geraakt. Na vijftig tot tachtig meter kwam de vrachtwagen weer tot stilstand op de Budapester Straße, tegenover het overdekte winkelcentrum Bikini Berlin. De politie vond op de plaats van het bijrijder het lijk van de vermoorde Poolse chauffeur van de vrachtwagen. Het ziet ernaar uit dat hij vóór de aanslag is omgebracht.

3. Wat weten we over de slachtoffers?

Bij de aanslag zijn, naast de Poolse chauffeur, elf bezoekers van de kerstmarkt gedood. Van de gewonden moesten 48 mensen in een ziekenhuis worden opgenomen. Veertien van hen zijn zwaargewond, 24 gewonden mochten dinsdag in de loop van de dag het ziekenhuis verlaten. Dinsdagavond waren zes slachtoffers geïdentificeerd, allen Duitsers.

4. Is Berlijn nu gevaarlijk geworden?

Maandag voor middernacht twitterde de politie van Berlijn dat er geen aanwijzingen zijn voor meer gevaar, maar na de constatering dat de aangehouden verdachte vrijwel zeker niets te maken had met de aanslag, volgde ’s middags een tweet dat de politie extra waakzaam is en burgers oproept dat ook te zijn. Minister De Maizière zei dat de regering steeds heeft gewaarschuwd dat er „een hoog gevaar” voor aanslagen in Duitsland geldt. Volgens de minister was er „niet één concrete aanwijzig voor (een mogelijke aanslag op) een kerstmarkt”.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde vorig maand al dat er een verhoogd risico voor aanslagen bestaat rond kerstactiviteiten in Europa. Op een vraag of de kerstmarkt niet beter beveiligd had moeten worden, bijvoorbeeld met betonnen blokken, antwoordde de Berlijnse politiechef Brandt: „We kunnen kerstmarkten niet tot een vesting verbouwen.” De chef van de Duitse recherche onderstreepte dat een aanslag met een vrachtwagen ook gepleegd kan worden op een mensenmenigte in een winkelstraat, en dat er zo veel mogelijke doelen zijn, dat niet alles beveiligd kan worden.

Lees het laatste nieuws in ons liveblog

5. Zijn er eerdere terreuraanslagen geweest?

Als de moslimachtergrond wordt bevestigd, zou dit zwaarste terreuraanslag door radicale moslims in Duitsland zijn van deze eeuw. Persbureau DPA heeft een overzicht gemaakt van islamitisch terreur in Duitsland sinds 2002. Er zijn eerder vijf van zulke aanslagen geweest, waarvan de eerste met dodelijke slachtoffers in 2011. Hierbij werden twee Amerikaanse soldaten gedood. Bij de vier aanslagen van dit jaar vielen alleen gewonden, al kwamen in juli wel twee daders om.

Een aanslag mislukte, in juli 2006. Daarnaast zijn sinds 2002 negen plannen voor een aanslag verijdeld, waaronder vijf dit jaar.

Dit artikel is dinsdag 20 december aangepast aan de actuele ontwikkelingen. Hierbij zijn de oorspronkelijke acht vragen teruggebracht naar vijf.