NRC checkt: ‘10 procent mensen lijdt aan slapeloosheid’

Dat zei slaaponderzoeker Ysbrand van der Werf in Pauw.

De aanleiding

Op maandagavond 5 december was slaaponderzoeker Ysbrand van der Werf bij televisieprogramma Pauw te gast om te praten over het ‘mysterie van de slaap’. Het is schrikken, wanneer Van der Werf met de cijfers komt: „Tien procent van de gehele mensheid heeft last van klinisch gediagnosticeerde slapeloosheid”. Een lezer vraagt zich af: is dat niet wat overdreven?

Waar is het op gebaseerd?

Ysbrand van der Werf, onderzoeker aan het Nederlands Herseninstituut en universitair hoofddocent aan het VUmc, stuurt ons desgevraagd drie grote internationale onderzoeken toe. Hij baseert zijn uitspraak op studies uit wetenschappelijke tijdschriften, vertelt hij in een e-mail. „Ze laten allemaal een ander getal zien, maar komen gemiddeld uit op 10 procent.”

En, klopt het?

Laten we de uitspraak die we checken eerst eens ontleden. Van der Werf heeft het over ‘klinisch gediagnosticeerde slapeloosheid’. Betekent dat dat een op de tien mensen in een medische instelling de diagnose ‘slapeloosheid’ gekregen moet hebben? Nee, dat klopt niet, verduidelijkt Van der Werf aan de telefoon. „Wat ik daarmee bedoelde was: een op de tien mensen voldoet aan de criteria van de diagnose slapeloosheid.”

De criteria van de diagnose slapeloosheid zijn vastgesteld in de DSM – het diagnostisch en statistische handboek voor psychische stoornissen. Het gaat om mensen die minimaal drie dagen per week moeite hebben in slaap te vallen, doorslaapproblemen hebben, te vroeg of te laat wakker worden én hier gedurende de dag ook nog last van hebben. Heb je hier minimaal een maand lang last van? Dan kun je lijden aan chronische slapeloosheid of insomnie. Maar hoeveel mensen lijden daar nu precies aan?

We vragen het drie andere slaaponderzoekers: Bert van der Horst, chronobioloog aan het Erasmus MC, Gerard Kerkhof, psychofysioloog aan de Universiteit van Amsterdam, en Jaap Lancee, psycholoog aan diezelfde universiteit. Het unanieme antwoord: „Een schatting van een op de tien mensen komt aardig in de buurt.”

Zo stuurt Kerkhof ons per e-mail een eigen onderzoek toe, dat hij in januari 2017 publiceert. Daaruit blijkt: 8,2 procent van de Nederlanders heeft last van slapeloosheid. „Gezien de onderzoeken van buitenlandse collega’s ga ik ervan uit dat dit getal in het buitenland niet anders is”, laat hij ons telefonisch weten.

Maar wacht even – 8,5 procent, of 10 procent? En geldt dat dan echt voor de gehele mensheid? Zo komt een bekend internationaal onderzoek van de Amerikaanse slaapwetenschapper Maurice Ohayon – ook Van der Werf haalt dit onderzoek aan – uit op 6 procent. Hoe zit dat?

„De verschillende percentages hangen sterk samen met de gehanteerde criteria”, legt Kerkhof uit. Het maakt volgens hem nogal verschil of je mensen vraagt: ‘Slaap je minstens drie dagen in de week slecht?’, of dat je ze óók vraagt: ‘Merk je dat je daardoor slechter functioneert?’ Over het wereldwijde getal 10 zegt Lancee daarom: „De meeste internationale onderzoeken komen uit op percentages tussen de 6 en 15 procent. 10 procent lijkt me daarom netjes.”

Conclusie

Hoeveel mensen last hebben van slapeloosheid hangt sterk samen met de criteria die je voor die definitie hanteert. Kijken we naar de gemiddelden, dan lijkt 10 procent van de gehele mensheid een goede schatting. De toevoeging ‘klinische gediagnosticeerd’ wekt echter de suggestie van een daadwerkelijk gestelde diagnose, en dat is hier niet het geval. We beoordelen deze stelling daarom als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt