Kerstboom, kerstbal, kerstdiner. En wéér Home Alone

kerstfilms

De kerstfilm verliest aan populariteit. Kijkcijfers dalen, de films worden steeds ouder, en de programmering rond de kerstdagen verandert al jaren nauwelijks. Hoe kan dat? Een analyse van alle 1.630 films die de afgelopen veertien jaar zijn uitgezonden.

Voor veel televisiekijkers is de kerstfilm al net zo’n traditie rond Kerstmis als de boom en het diner. Na het eten zakken we onderuit op de bank en kijken we Home Alone, hoe een Amerikaans jongetje zich de domme inbrekers van het lijf houdt.

Maar de resultaten van de kerstfilm zijn niet meer zo feestelijk. Het genre verliest aan populariteit. Kijkcijfers dalen, de films worden steeds ouder, en de programmering rond de kerstdagen verandert al jaren nauwelijks.

Dat blijkt uit onderzoek van NRC. Een analyse van alle 1.630 films die tussen 2002 en 2015 werden uitgezonden rond de kerstdagen (19 tot en met 26 december) op de belangrijkste zenders van Nederland, toont dat de kijkcijfers al langer dalen. Maar vorig jaar ging de daling opeens een stuk sneller dan ervoor. Een verklaring: SBS 9 kwam er bij in 2015. Deze zender haalde het gemiddeld kijkcijfer omlaag, maar ook zonder SBS 9 daalden de cijfers van films met bijna 30 procent.

Een eerste uitleg hiervoor is dat het kijkgedrag in Nederland verandert. En dat merk je ook bij kerstfilms. Mensen kijken minder naar lineaire televisie, via het spoorboekje van de tv-gids. In 2015 daalde volgens Stichting Kijkonderzoek (PDF) de tijd dat Nederlanders lineair tv kijken met 5 procent. Die tijd halen we gedeeltelijk in via on demand kijken, bijvoorbeeld via Netflix, waar ook een hoop kerstfilms te vinden zijn. Naar schatting heeft een vijfde van alle Nederlandse huishoudens een abonnement op Netflix.

Verder worden de kerstfilms die op tv worden uitgezonden steeds ouder. Er komen weinig nieuwe titels bij, blijkt uit de analyse. Een kwart van de films die de afgelopen veertien jaar tussen 19 en 26 december werd uitgezonden is vaker dan één keer uitgezonden. De gemiddelde leeftijd van films rond de kerstdagen was vorig jaar dertien jaar. Dat is ruim vijf jaar ouder dan in 2005. De absolute kersttoppers zijn alweer ruim twintig jaar oud: Home Alone (1990, RTL 4) en Santa Clause (1994, SBS 6). Samen werden deze twee films de afgelopen veertien jaar 26 keer in de kerstweek uitgezonden .

Zenders lijken hun feestdagenprogrammering maar langzaam aan te passen. Ze houden jaren vast aan hun eigen kerstfilms op een vaste dag en tijd; vooral op Eerste Kerstdag zat de tv de afgelopen jaren vol traditie. Na de brunch kon je tot vorig jaar op de NPO beginnen met Sissi, de film uit 1955 over de hertogin die verliefd wordt op Oostenrijkse keizer Franz Jozeph. Vervolgens kon je in de vroege avond op SBS 6 vaak door met Santa Clause, over de man die de Kerstman niet wil opvolgen. Waarna je de avond kon vervolgen met de avonturen van het vergeten jongetje Kevin in Home Alone op RTL 4.

Veel kijkers lijken deze jarenlange herhaling van zetten een beetje zat te zijn. De kijkcijfers van Home Alone daalden de afgelopen drie jaar, ieder jaar met gemiddeld 10 procent, en over het algemeen daalden de kijkcijfers van films op primetime tijdens de kerstdagen vorig jaar met 34 procent.

Baukje Tjeerdsma, coördinator programmering van NPO 1, denkt dat televisiezenders lang vasthouden aan dezelfde films omdat dit nu eenmaal „past binnen het traditiegevoel dat hoort bij Kerst”. „Je bent met dezelfde familieleden, eet hetzelfde gerecht en je kijkt dezelfde film.” Toch stopte NPO 1 vorig jaar met Sissi. Het werd volgens Tjeerdsma „wel heel erg veel van hetzelfde”. Voor Net 5 was dit geen bezwaar: rond de kerstdagen zijn alle drie de delen van Sissi nu bij deze zender te zien.

Na NPO 1 vorig jaar stopt RTL 4 dit jaar met een van zijn kerstklassiekers. RTL 4 brengt niet langer de Home Alones rond Kerstmis, maar de zendergroep heeft de films vanaf dit jaar verplaatst naar het kleinere RTL 8. Op het vlaggenschip van RTL is op Eerste Kerstdag nu Matilda te zien: twintig jaar oud, en met een plaats in de top-10 van meest uitgezonden films in de week van Kerst toch ook een kerstklassieker. SBS 6 kiest helemaal niet voor vernieuwing: als vanouds komt Santa Clause op Eerste Kerstdag. Voor SBS gaat het, aldus een woordvoerder, bij de kerstfilms „meer om de sfeer dan de actualiteit”.