Cultuur

Interview

Interview

Joanne Liu: „We zullen ons later schamen voor wat we hebben gedaan.”

Foto Fabrice Coffrini/AFP

‘Nederland jammert over vluchtelingen’

Joanne Liu Voorzitter Artsen zonder Grenzen

AzG-baas Joanne Liu heeft geen goed woord over voor het vluchtelingenbeleid in het rijke Europa. „Het akkoord tussen de EU en Turkije is hypocriet.”

„De migratie- en vluchtelingen crisis zal een zwart gat zijn in de geschiedenis van de mensheid. We zullen ons later schamen over wat we hebben gedaan. Als je weet wat er gebeurt in de detentiecentra in Libië, in de kampen in Griekenland: eilanden van rechteloosheid waar misbruik wordt gemaakt van mensen. Maar de wereld weigert het te zien.”

Joanne Liu, de internationale voorzitter van Artsen zonder Grenzen, heeft geen goed woord over voor het Europese vluchtelingenbeleid. „Ik weet dat we in tijden van grote onzekerheid leven, maar mensen surfen nu op golven van angst, die gemanipuleerd wordt met populistische retoriek.” Resultaat is dat mensen in nood „het recht wordt ontnomen te vluchten voor hun leven.”

Liu, een Canadese kinderarts die in veel probleemgebieden heeft gewerkt, is voor een jaar benoemd op de Cleveringaleerstoel in Leiden, genoemd naar de Leidse hoogleraar rechten die in 1940 niet boog voor de Duitse bezetter en een beroemde protestrede hield tegen het ontslag van Joodse collega’s.

„Ik begrijp dat het bijna politieke zelfmoord is voor leiders om een opener houding aan te nemen, want ze kijken naar de verkiezingen. Maar dan moet ik aan Rudolph Cleveringa denken. Hij stond voor het recht van mensen, ook al was die opstelling impopulair, en betaalde daarvoor een hoge prijs. Ik geloof dat er nog steeds mensen zijn die de moed hebben het juiste te doen.”

Is het niet logisch dat landen proberen de stroom onder controle te brengen? Ook gastvrije landen als Duitsland en Zweden doen dat.

„Ik moet daar altijd om glimlachen. Er zijn wereldwijd 65 miljoen mensen op de vlucht. Daarvan wordt 85 procent verwelkomd in lage-inkomenslanden. Daarom heb ik weinig sympathie voor rijke landen die jammeren als ze een paar vluchtelingen moeten opnemen. Nederland gaat misschien tweeduizend mensen opnemen? In Turkije zijn drie miljoen vluchtelingen.”

Hoe beoordeelt u de afspraak met Turkije?

„Daar verzetten we ons fel tegen. Uit protest neemt Artsen zonder Grenzen geen EU-fondsen meer aan. Er wordt onderscheid gemaakt tussen ‘goede’ en ‘slechte’ mensen. Daarmee negeren staten hun internationale verplichtingen over asiel en bescherming. En dan: er is een maximum gesteld van 72.000 [Syrische] vluchtelingen die opgenomen zouden worden. En de rest?

„Dit is hypocriet. Bescherming als je op de vlucht bent, wordt zo een gunst, niet een recht. Elders wordt ook al op zo’n manier gedacht. Vanuit het Dabaab-kamp in Kenia worden mensen teruggestuurd naar Somalië, hoewel de situatie daar onveranderd is, het is nog steeds oorlog. Dit akkoord zet een verkeerd soort trend.”

Het EU-beleid maakt onderscheid tussen migranten en vluchtelingen.

Mensen krijgen nu een label, alsof ze een goede of een slechte reden hadden om te vluchten. Ik geloof daar niet in. Er wordt op basis van nationaliteit grofweg gezegd wie bescherming verdient en wie niet. Iemand uit West-Afrika krijgt niet eens de kans om zijn zaak te bepleiten. Maar we weten niet of hij niet wordt vervolgd. De kern van mijn boodschap is: er zijn geen ‘goede’ en ‘slechte’ redenen om je huis te ontvluchten.”

De vluchtelingencrisis is een speerpunt voor Artsen zonder Grenzen. Een ander is de veiligheid van medisch personeel. Er zijn dodelijke aanvallen geweest op ziekenhuizen van de organisatie in Syrië, Jemen en Afghanistan. Precisieaanvallen ook: in Kunduz lag het ziekenhuis in puin, maar de bomen in de buurt hadden hun bladeren nog.

„Ik weet niet of het erger is dan in het verleden, ik heb geen goed vergelijkingsmateriaal. Maar we weten dat het gebeurt. In het onderzoek Health Care in Danger is een inventarisatie gemaakt van aanvallen op medische faciliteiten, van ons en van andere organisaties. Tussen januari 2011 en december 2014 zijn in elf landen 2.400 incidenten geweest. Aanvallen op ziekenhuizen, kleine klinieken, ambulances, medisch personeel, apparatuur. Dat is gemiddeld drie per dag! Uit een WHO-onderzoek blijkt dat 60 procent van dit soort aanvallen opzettelijk is. We waren sprakeloos toen we deze cijfers zagen.”

Wat kun je daar tegen doen?

„In mei heeft de Veiligheidsraad unaniem een resolutie aangenomen over de veiligheid van medisch personeel; ook buiten de Veiligheidsraad werd die gesteund, door wel 85 landen. Maar woorden zijn niet genoeg. Toen we daar in september weer over gingen praten in New York, heeft secretaris-generaal Ban Ki-moon voorgesteld meer onafhankelijk onderzoek naar zulk soort incidenten te doen. Maar de Veiligheidsraad wilde er niet aan. Te politiek gevoelig. Terwijl we er juist voor moeten vechten dat de internationale humanitaire hulp beter wordt beschermd. Al jaren geleden hebben we collectief afspraken gemaakt over de bescherming daarvan. Je mag niet accepteren dat die worden geschonden.”

„Als we het onaanvaardbare steeds weer aanvaarden, wordt dat de nieuwe norm. Laat oorlog stoppen bij de deur van een ziekenhuis. De arts van jouw vijand is niet jouw vijand. In de chaos van een oorlog is het ziekenhuis het laatste element van menselijkheid.”