Hoe beleggers speculeerden op de redding van FC Twente

XXIII Capital Beleggers verdienen geld aan noodlijdende voetbalclubs als FC Twente. Financiers lijken al van tevoren te weten dat de rekening bij de overheid landt – in dit geval de gemeente Enschede.

18 december 2015: Vitesse-fans steken in een thuiswedstrijd tegen FC Twente de draak met de financiële nood van de club uit Enschede. Foto Wil Kuijpers / Orange Pictures

‘Na Joop en Aldo is rood het saldo.” Het leedvermaak droop van het spandoek dat de Vitesse-supporters hadden opgehangen voor de thuiswedstrijd in Arnhem tegen FC Twente, dat op 18 december 2015 financieel aan de rand van de afgrond stond. Anders dan Vitesse had de club uit Enschede geen Russische suikeroom. „Liever een zwart met gele Rus, dan een Tukker met een collectebus”, stond op een ander spandoek.

Goede beeldspraak. Want op hetzelfde moment bedelde FC Twente bij de gemeente Enschede om een noodinfuus. Jarenlang had de club onder leiding van Joop Munsterman en Aldo van der Laan te veel geld uitgegeven, tot faillissement dreigde. De investeerder die ze uit wanhoop binnenhaalden was een paard van Troje gebleken: investeringsmaatschappij Doyen Sports, dat Twente onder knellende voorwaarden 5 miljoen leende.

Het bleek uitstel van executie. Nu kon alleen de gemeente de club nog redden, zo was de gemeenteraad duidelijk gemaakt. Door een garantstelling van 32 miljoen euro met stadion Grolsch Veste als onderpand. Op het moment dat FC Twente in Arnhem met 5-1 over de knie ging, stemde de raad in meerderheid in met de redding.

Geen verrassing

Henk Hoekstra (links) op archiefbeeld uit 2009, nog in zijn tijd bij SC Heerenveen. Foto Dennis Beek/ ANP

Voor één man was de instemming geen verrassing: Henk Hoekstra, voormalig financieel directeur van concurrent Heerenveen en sinds januari 2015 ‘account manager Europe’ bij XXIII Capital. Voor fans is dat een onbekend bedrijf, maar onder voetbalbestuurders geniet deze Londense tussenpersoon gespecialiseerd in football finance steeds meer bekendheid.

Ook bij FC Twente, waar één van de financieel adviseurs Hoekstra nog kende uit zijn tijd bij Heerenveen. Al maanden voor Twente de noodtoestand uitriep had Hoekstra de diensten van XXIII Capital aangeboden. Zo kwam het dat hij in september 2015 een lucratief contract met de club kon afsluiten.

Het papierwerk van deze „Engelse lening”, zoals die in Twente is gaan heten, is in bezit van NRC. Dat laat niet alleen zien hoe beleggers geld verdienen aan noodlijdende voetbalclubs als FC Twente. Maar ook hoe financiers al van tevoren lijken te weten dat de rekening bij de overheid landt – in dit geval de gemeente Enschede.

Om de gemeenteraad te overtuigen van de reddingsoperatie had het college van Enschede advocatenkantoor Houthoff Buruma en economisch bureau Oxera Consulting in de arm genomen. Het ging hier absoluut niet om giften aan de voetbalclub – en dus verboden staatssteun – maar om een „marktconforme garantieverlening”, schreven die aan de gemeenteraad. Maar de toon van de interne XXIII Capital-documenten is heel anders.

“Gemeente zal de problemen oplossen”

„Twente is een van de grootste clubs in de Eredivisie”, zo begint de vertrouwelijke credit submission uit september 2015. In dit document, bedoeld voor de financiers achter XXIII, staan details van de voorgenomen lening aan FC Twente: 8 miljoen euro, tegen een rente van 8,15 procent. Om de zekerheid van de belegging te benadrukken wijst XXIII in het document op de publieke back-up.

„De club heeft aanzienlijke financiële steun van de lokale gemeente. In het geval van onvoorziene kwesties met onze lening, zijn we vol vertrouwen dat die de problemen op zal lossen.”

De gemeente had Twente in het verleden al „op indrukwekkende wijze financieel gesteund” en zou „nooit iets ondernemen dat de club failliet zou laten gaan”, aldus het kredietdocument. Voor reddingsoperaties met publiek geld was in Nederland bovendien „significant precedent”. In het ergste geval zou Enschede „de lening intrekken” en „effectief eigenaar van het stadion” worden.

En precies zo geschiedde het op die 18 december 2015.

Investeer niet zonder geld

Nen boer zet gin vee op stal as hee d’r gin heuj veur hef; een boer zet volgens een Twents gezegde geen vee op stal als hij er geen hooi voor heeft. Oftewel: investeer niet zonder geld. Toch was dat precies wat FC Twente de voorgaande tien jaar had gedaan.

In 2014 raakten de opties uitgeput. Iedereen in de regio was al een keer om een bijdrage gevraagd, Doyen was binnengehaald, alle verplichtingen waren naar achter opgeschoven en alle inkomsten naar voren gehaald.

Maar aan leningen via de Kaaimaneilanden hadden ze nog niet gedacht. Dat was een idee van Henk Hoekstra, al zou hij het zelf nooit zo formuleren. Wat hij doet is clubs voorzien van kapitaal, legt hij uit in zijn kantoortje in de Broedstoof, een bedrijfsverzamelgebouw in de oude brandweerkazerne van Heerenveen. „Clubs willen investeren in spelers of hun stadion verbouwen, maar vangen bot bij de grote financiële instellingen.” Vergelijk het met prostitutiebedrijven, ook een branche waarvoor banken het reputatierisico te groot achten. Hoekstra, niet zonder trots:

„In dat gat is XXIII Capital gesprongen. Wij willen een soort bank voor de voetbalwereld zijn”

XIII Capital bundelt leningen aan diverse voetbalclubs vervolgens tot één beleggingsproduct. Dat is te koop en staat genoteerd aan de effectenbeurs op de Kaaimaneilanden, net alsof het een pakketje hypotheken is. Of een bundel leningen aan bedrijven.

Hoe dat exact in z’n werk gaat, wordt uitgelegd in de volgende video. Tekst gaat verder onder de video:

A-rating

Voor leken en de gemiddelde voetbalfan mag een lening met vreemd kapitaal argwaan wekken, op de financiële markten is het vertrouwen in XXIII Capital aanzienlijk. Zo gaf de Amerikaanse kredietbeoordelaar Kroll op 14 januari van dit jaar de mix van voetballeningen een A-rating. De zogeheten asset-backed security, met daarin onder meer een lening aan „een Nederlandse eredivisieploeg”, was naar het oordeel van Kroll „van hoge kwaliteit, met een kleine kans op verliezen”. De club noch de gemeenteraad had een idee dat zij onderdeel waren geworden van een belegging op de Kaaimaneilanden.

Het geld dat XXIII Capital ophaalt, komt vooral van twee hedgefondsen met hoofdkantoren in New York. Die putten, getuige documenten van Kroll, uit fondsen op de Kaaimaneilanden zoals het Hudson Bay Master Fund Ltd en het Candlewood Structured Credit Harvest Master Fund Ltd. Ze krijgen van XXIII uiteindelijk 3,7 procent rente op jaarbasis – geld dat XXIII Capital zelf voor 8 procent wegzet.

Die rente lijkt hoog, maar is volgens Hoekstra marktconform:

„Gegeven het risicoprofiel van Twente is dat een redelijke rentevergoeding. XXIII moet het geld zelf ophalen, en maakt ook kosten. Natuurlijk: er wordt geld verdiend, maar niet overdreven. Meer dan tien procent rente: dat is pas woekeren.”

Miljoenenschuld

FC Twente zat tot zijn nek in de problemen, merkte Hoekstra toen hij in de cijfers van de club dook. Het zat vast aan Doyen, de investeerder aan wie een deel van de rechten van zeven spelers waren verkocht, onder knellende voorwaarden. Daarnaast kreeg de gemeente nog 17 miljoen euro, de banken zo’n 7,5 miljoen, de belastingdienst bijna 3. En de club stond nog voor 18 miljoen euro in het krijt bij rijke particulieren in Twente. Een molensteen, dacht Hoekstra.

Aldo van der Laan (links) en Joop Munsterman in 2014. Olaf Kraak

Bestuurslid Aldo van der Laan, die bijna 7 miljoen euro privévermogen had voorgeschoten, was de grootste schuldeiser. Commissaris Hein Trebbe met 5 miljoen de volgende. De mannen hadden hun club in de jaren daarvoor overeind gehouden. Belangeloos deden ze dat niet. Twente betaalde de ‘behulpzame’ bestuursleden en commissarissen zeven procent rente op jaarbasis.

Tot het in het voorjaar van 2015 echt niet meer ging. Er moest een streep onder het verleden, met nieuwe bestuurders en een nieuwe accountant. Doyen moest worden afgekocht, Van der Laan, Trebbe en andere investeerders zouden hun leningen aan de club grotendeels doorstrepen waarna de gemeente voor de grootste reddingsboei zou zorgen, staat in de plannen die Twente in die periode uitwerkte. XXIII zou vervolgens het geld om deze periode door te komen op tafel leggen.

Lees ook ons profiel over Doyen: Voetbal was sexyer dan de chroomhandel

„De club vroeg initieel om circa 5 tot 6 miljoen euro voor één jaar”, schrijft XXIII Capital in het kredietdocument voor zijn investeerders. „Maar wij hadden het gevoel dat het voor beide partijen beter was” om meer uit te lenen. Zo komt tot een lening van 8 miljoen euro.

Vals spel

De Engelsen hadden hun huiswerk goed gedaan. De bestuurders en gemeente werden op afstand gezet voor de Engelse lening. Maar op één ding hadden de financiële wizzkids en Hoekstra niet gerekend: vals spel.

Eind november 2015 publiceerde Football Leaks geheime contracten tussen Twente en Doyen, waaruit bleek dat de club maar de halve waarheid had verteld over haar banden met de investeringsmaatschappij. Dat zette de toch al gespannen relatie met voetbalbond KNVB verder op scherp. Sportieve en financiële sancties werden per medio december 2015 onvermijdelijk.

Lees ook onze reconstructie van de deal die FC Twente bijna de kop kostte: De fatale flirt van FC Twente

De bankiers van XXIII schrokken. Dit hadden ze niet ingecalculeerd. „We hebben een lening gegeven nadat we een uitgebreide financiële scan hebben gedaan, om zeker te weten dat die geschikt was voor beide partijen”, laat XXIII-directeur Jason Traub vanuit Londen weten. „Het moge duidelijk zijn dat we nogal verrast en bezorgd waren over de onthullingen die nadien naar buiten kwamen.”

„Uiteindelijk moeten wij het doen met de officiële informatie, waar accountants hun handtekening onder hebben gezet”, zegt Hoekstra terugblikkend.

Dit konden wij niet weten, maar we moesten er wel wat mee. Dit was namelijk een wanprestatie – een default.

Kaaimaneilanden

In Londen wordt na de ingreep van de KNVB direct actie ondernomen. „FC Twente is een van de partijen in ons mandje. Vanochtend werd bekend dat de bond sancties heeft uitgesproken over de club”, staat in een script dat in Londen werd opgesteld om de Hollandse problemen inzichtelijk te maken voor de Amerikaanse hedgefondsen die indirect eigenaar waren van de leningen aan Twente.

Om de Amerikanen gerust te stellen werd FC Twente uit het mandje dat via de Kaaimaneilanden werd verhandeld gehaald. Hun vervanger: de Italiaanse topclub AS Roma, waarvoor XXIII Capital 13,6 miljoen euro aan „transferopbrengsten” vooruit had betaald.

2016 ontvouwde zich daarna tot een rampjaar voor FC Twente. Bijna alles wat mis kon gaan, ging mis. De enige partij die daar geen last van leek te hebben, was XXIII Capital. In september betaalde FC Twente geheel volgens afspraak de eerste tranche van bijna 2,5 miljoen euro terug.

De volgende twee staan voor volgend jaar gepland. Die moeten betaald worden uit een goedkopere lening die Twente met de gemeentegarantie als extra zekerheid wil afsluiten. Maar ook dat is nog niet zeker. De gemeente Enschede heeft nog altijd niet definitief ingestemd met het reddingspakket, onder meer omdat er geen uitsluitsel is over een mogelijke naheffing door de Belastingdienst - een erfenis uit de tijd van het vorige bestuur.

XXIII heeft er in ieder geval vertrouwen in: „De club heeft een lange weg te gaan, maar ze liggen goed op koers”, zegt directeur Traub.

„Transparantie en professioneel bestuur vormen een absolute voorwaarde voor ons. Het lijkt misschien gek, maar wij zijn als financiers van het voetbal juist gebaat bij deze Football Leaks. Die helpen hopelijk om de sport eerlijker te maken, net als de zakelijke mores in het voetbal.”