Column

Hun doel: dat wij nu elkaar beschuldigen

In tijden van steeds meer schokkende berichten kan het geen kwaad nuchter te blijven. Kort na de dodelijke aanslag op de Russische ambassadeur in Turkije kwam maandagavond het bericht over de vermoedelijke aanslag op een Kerstmarkt in Berlijn binnen. Ik dacht: afgesproken werk? In ieder geval heeft de wereldvrede, als concept, betere tijden gekend.

In feite wordt onze manier van leven al het hele jaar op de proef gesteld, met de Brexit, de uitslag van het Oekraïnereferendum, de aanslagen in Frankrijk, de verkiezing van Trump, de groei in de peilingen van Wilders, alsmede het feit dat zijn minachting voor de rechtsstaat zijn populariteit slechts vergroot.

Democratie is een dun vernislaagje: zie Polen, Hongarije, het verontrustende gedrag van Trump. Gisteren koos een EenVandaag-panel Wilders tot politicus van het jaar, twee weken nadat hij zei zich niets van zijn veroordeling te zullen aantrekken.

Ik ben benieuwd hoe premier Wilders zich denkt op te stellen tegen burgers die onder zijn leiding zeggen dat de politie naar de maan kan lopen, maar het ingewikkelde is dan natuurlijk dat hij zelf het voorbeeld heeft gegeven.

Bij al dit soort gedrag, bij dit soort reacties op het nieuws, zien we telkens dat emoties het van verstand winnen. Elke reclamemaker en spindoctor weet dat emotie de effectiefste vorm van communicatie is. Ráák mensen.

Dus zijn alle nieuwe media, zeker sociale media, voortaan vergeven van de emotionaliteit. Het is waar terroristen met hun laffe en gestoorde gedrag op zinspelen.

Het creëert een klimaat waarin reacties op het nieuws belangrijker zijn dan het nieuws zelf. Een klimaat waarin de particuliere relatie tot het nieuws – de persoonlijke getuigenis, de persoonlijke opvatting – het ook wint van het nieuws zelf. Het creëert uiteindelijk een emotioneel overbeladen klimaat, waarin de rationele analyse een detail van het nieuws wordt, in plaats van het hart ervan.

Na Ankara en Berlijn zullen we het bekende menu weer opgediend krijgen. De mensen die altijd gewaarschuwd hebben. De mensen die zeggen dat er harder opgetreden moet worden. De mensen die met hun vinger naar andere mensen wijzen. De mensen die van hun land zeggen te houden maar intussen zekere landgenoten de schuld geven.

Maar de werkelijkheid is dat islamisten en andere terroristen dichterbij hun uiteindelijke doel komen – de ontwrichting van ons soort maatschappijen – naarmate wij minder met verstand en meer emotie reageren.

Wij zijn niet gebaat bij elkaar beschuldigen. Wij zijn gebaat, juist nu, bij elkaar vasthouden.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft een wisselcolumn met Jutta Chorus.