Oermens stapte met maat 39 door de vulkanische as

Sporenonderzoek

Bij het Afrikaanse Laetoli zijn opnieuw voetstappen gevonden van oermensen. Dit keer ook van een man met ‘grote’ voeten.

Foto eLife

Twee mensachtigen sjokken door een dikke laag vulkanische as. En bijna 3,7 miljoen jaar later vinden Italiaanse antropologen hun voetafdrukken terug. De Italianen beschreven de bijzondere sporen woensdag in het online tijdschrift eLife.

De versteende voetafdrukken zijn gevonden in Laetoli, een plek in Tanzania aan de zuidelijke rand van de Serengeti. Het is nu al de tweede keer dat hier voetsporen van vroege mensen zijn aangetroffen. In 1979 vond de beroemde antropoloog Mary Leaky sporen van een groepje van drie.

De voetsporen geven een zeldzaam inkijkje in het leven van de verre voorouders van de mens. Eén van de aslopers had veel grotere voeten dan de andere vijf. Dat zien de Italianen als aanwijzing dat mannetjes in dit stadium van de menselijke evolutie nog veel groter waren dan vrouwtjes. Net als nu nog bij gorilla’s.

Aapachtig snuitje

Alle Laetoli-afdrukken zijn achtergelaten door Australopithecus afarensis. A. afarensis was een mensachtige die nog veel weg had van een aap. Hij liep al rechtop, maar hij had nog klein brein en een aapachtig snuitje. De soort is vooral bekend van skelet ‘Lucy’ dat in 1974 is gevonden.

De Italianen vonden de veertien nieuwe voetafdrukken bij nieuwe opgravingen in 2015. Eén is een losse voetafdruk, de overige dertien daarvan maken deel uit van één spoor, met een totale lengte van 32 meter. De persoon die dit spoor achterliet had ook de grootste voeten van alle Laetoli-mensachtigen: maat 39.

Op basis van de diepte van de afdrukken leiden de Italianen af dat deze australopithecus zijn voeten op dezelfde manier afwikkelde als mensen: een stap werd eerst met de hiel gezet, daarna verplaatste de druk naar het midden van de voet en de tenen.

Uitgegleden

Van het tweede individu vonden de antropologen maar één voetafdruk, die slecht bewaard is gebleven. Het hielvlak is verbreed, de Italianen denken dat deze persoon uitgleed met haar hiel voordat de hele voet neerkwam. De sleepsporen aan het einde van de hiel geven het beeld dat de mensachtigen door de as sloften. En ook het afgeleide tempo, bepaald door de afstand tussen de afdrukken, wijst op geslenter: 2,5 tot 3,5 kilometer per uur.

Het duo was onderweg richting noordnoordwesten. De eerder ontdekte groep van drie liep in dezelfde richting. Omdat alle sporen in dezelfde versteende aslagen zijn gevonden, gaan de Italianen ervan uit dat ze ook op hetzelfde moment gemaakt zijn.

De persoon met maat 39 is de grootste van het groepje van vijf. Met een berekende lengte en gewicht van 1,65 meter en 45 kilo was deze australopithecus aanzienlijk groter en zwaarder dan australopitheci zoals Lucy (een vrouwtje).

De Italianen gaan er daarom van uit dat een australopithecus-mannetje deze sporen achterliet. Waarschijnlijk was hij onderweg met twee grotere vrouwtjes (maat 34 en 34,5) en twee kleinere vrouwtjes (maat 27 en 31), of kinderen.

Seksleven

De voetsporen geven daarmee een blik op het seksleven van australopitheci. Bij gorilla’s zijn de verschillen tussen de seksen groot: de zilverrug is groter, gespierder en heeft grotere hoektanden dan vrouwtjes. Bij chimpansees zijn de verschillen tussen man en vrouw kleiner.

Biologen gaan ervan uit dat die sekseverschillen de competitie tussen mannetjes reflecteren: de zilverrug heeft een harem die hij verdedigt tegen mannen van buitenaf. Chimpansees leven samen met andere mannetjes. Zelfs de alfachimp kan geen seksueel monopolie afdwingen.

Qua sekseverschillen leek australopithecus meer op gorilla dan chimp, concluderen de Italianen.