Wat doet Turkije met de 3 miljard van de EU?

Onderdeel vluchtelingenakkoord Vanaf januari krijgen vluchtelingen financiële bijstand, betaald door de EU. Zo kunnen ook meer Syrische kinderen naar school.

Een Syrische met haar baby steekt de grens met Turkije over bij Hatay, in het zuidoosten van Turkije. Foto Emrah Gürel/AP

In hoog tempo werken medewerkers van Türk Kizilayi (het Turkse Rode Kruis) aanvragen af. De wachtkamer van het kantoor in Altindag, een wijk in Ankara, zit continu vol Syrische vluchtelingen. Sinds een paar weken kunnen die zich laten registreren om in aanmerking te komen voor financiële bijstand.

De baliemedewerkers vinken punten af terwijl ze de gegevens van de vluchtelingen invoeren aan de hand van hun Turkse vluchtelingenpas. „Heb je ook familieleden bij je die niet geregistreerd zijn? Gehandicapten? Hoe groot is de woning die jullie huren? Stoken jullie op hout of gas?” Per gezinslid krijgen de vluchtelingen vanaf januari maandelijks 100 Turkse lira (27 euro). Alleen de armste gezinnen komen in aanmerking.

Türk Kizilayi en het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties voeren uit. De Europese Unie betaalt. De financiële bijstand voor vluchtelingen in Turkije is het grootste project ooit gefinancierd met humanitaire EU-hulp. Er is 348 miljoen euro voor uitgetrokken. Dat geld komt uit de 3 miljard euro die Turkije is toegezegd als onderdeel van het in maart gesloten vluchtelingenakkoord, bedoeld om de stroom vluchtelingen naar de EU te stoppen.

Uiteindelijk zouden een miljoen van de ongeveer drie miljoen in Turkije geregistreerde vluchtelingen ervan moeten profiteren. Mensen direct geld geven, per huishouden, helpt ze op een waardige manier, zegt Jane Lewis, hoofd van het EU-kantoor in Ankara dat over de verdeling van de hulpgelden gaat.

Ongeveer 90 procent van de vluchtelingen in Turkije woont buiten kampen en worstelt om rond te komen. Het geld kunnen ze gebruiken voor de huur of voedsel. Indirect helpt het mogelijk ook om vluchtelingenkinderen naar school te laten gaan. Nu zijn die in veel gezinnen genoodzaakt te werken.

De meeste zwaar gesluierde vrouwen in de wachtkamer hebben jonge kinderen bij zich. Huda (27), moeder van drie, durft er niet op te vertrouwen dat het geld echt gaat komen. „Ze zeggen dat het iets maandelijks is”, zegt ze aarzelend. „Ik hoop het. Het leven is hier zo duur. Mijn man werkt twaalf uur per dag voor 225 lira per week, maar we redden het er niet van.” Hulp die ze tot nu toe heeft ontvangen was altijd eenmalig.

Intussen laat de Turkse regering geen gelegenheid onbenut om erop te wijzen dat de EU tot nu toe amper heeft meebetaald aan de vluchtelingenopvang en pas de portemonnee trok toen vluchtelingen massaal de oversteek naar Griekenland maakten. Dat geeft extra politieke druk om het geld nu snel uit te geven en zo te laten zien dat de EU wel degelijk over de brug komt. Bij de financiering gaat het in de praktijk om veel programma’s waarmee al een begin was gemaakt door de Turkse regering of door een hulporganisatie.

Mijn man werkt twaalf uur per dag voor 225 lira per week, maar we redden het er niet van

Rondkomen

Huisarts Mahammad Khattab (32) uit Aleppo is nu anderhalf jaar in Turkije en kan in het voorjaar waarschijnlijk aan het werk in een van de vijfhonderd gezondheidscentra voor vluchtelingen die moeten worden opgezet. Het ministerie van Gezondheidszorg heeft zijn diploma gecontroleerd en zijn medische kennis is getest door een commissie van drie gepromoveerde artsen, vertelt hij in een wijkcentrum voor vluchtelingenvrouwen in Ankara.

„Ik ben nog niet zo lang geleden afgestudeerd, dus mijn kennis is nog vers.”

Vervolgens heeft hij een door de EU-gefinancierde vijfdaagse training gehad over de werking van de Turkse gezondheidszorg. Vierhonderd Syrische artsen, driehonderd verplegers en een groep medisch vertalers volgen die.

Nu is het wachten nog op een stageplek en een wetswijziging, maar dat laatste zou een formaliteit moeten zijn. Lewis van het EU-kantoor spreekt van een ‘ongelofelijk progressieve wettelijke omgeving’ in Turkije. In relatief korte tijd zijn wetten aangenomen waardoor Syriërs werkvergunningen kunnen krijgen. Syrische (privé)scholen gaan op in Turkse scholen, zodat de kinderen straks diploma’s hebben waarmee ze in Turkije verder kunnen. Sinds kort krijgen de eerste Syrische vluchtelingen Turks staatsburgerschap.

De directe financiële steun aan vluchtelingen die vanaf januari moet gaan stromen, maakt dat hun leven in Turkije een fractie meer gaat lijken op wat ze in de EU zouden kunnen verwachten. Daar kunnen vluchtelingen een uitkering en huisvesting krijgen. En dat is nog altijd een groot verschil met het harde bestaan in Turkije.