Wees uit China ging koken in Maastricht

Chak Man Yuen (1938-2016) was restauranthouder in Maastricht. Maar aan het eind van zijn leven keerde hij terug naar Hong Kong, de stad waar hij het gelukkigst was geweest.

Hij had geen idee waar Maastricht lag. Een bedreven kok was hij evenmin. Laat staan dat Chak Man Yuen kon bevroeden wat voor ‘Chinees’ eten Nederlanders lekker vonden. Het belette hem niet om begin jaren zeventig de stap te wagen. Met zijn vrouw en zesjarig dochtertje begon hij opnieuw, elfduizend kilometer van huis. Zijn broer was hem voorgegaan. Die had gezegd: „Het is goed leven in Europa.”

De broers, geboren op het Chinese platteland in Po On, waren vroeg wees geworden. Ze werden opgevangen door tantes, die hen behandelden als tweederangskinderen. Ze wilden hen zelfs verkopen: zonen waren gewild. Het dorp hield hen tegen. Het leven voor de jongens in het door burgeroorlog en hongersnoden geplaagde China bleef hard.

Dat veranderde toen ze als adolescenten naar de Britse kroonkolonie Hong Kong gingen. Weg uit het grauwe China, naar een stad vol kleur en ogenschijnlijk zonder beperkingen. Yuens enige dochter Yan Ting: „Mijn vader werd machinist op de koopvaardij en zag de hele wereld. Daarna werd hij taxichauffeur. Het was zijn gelukkigste tijd.”

Maar het vuur van Mao’s Culturele Revolutie dreigde over te slaan op Hong Kong. Yuens broer besloot zijn heil te zoeken het Westen, in de Nederlandse provincie Limburg. Hijzelf volgde enige tijd later. Yan Ting: „Totaal onaangepast en onvoorbereid vonden we onze plek.”

In het begin was het vallen en opstaan in Maastricht. „Asia, het eerste restaurant, lag net te ver buiten het centrum om toeristen te trekken en te veel in de binnenstad voor de afhalers per auto”, zegt Yan Ting. „Fu Wah, de tweede zaak in een buitenwijk, liep meteen wel goed.” Haar vader was een inventieve ondernemer, zegt ze. „Hij kwam als eerste met een gerecht voor eenpersoonshuishoudens, Nasi Expres.”

Maar het was vooral heel hard werken. Zijn dochter dacht eigenlijk dat Yuen zich in het restaurant beperkte tot obligate praatjes met klanten. Ze is prettig verrast en geraakt door hoe klanten van toen op zijn dood reageren. In hun condoleances vertellen ze haar hoe Asia en Fu Wah een onderdeel waren van hun jeugd, en ze prijzen de eigenaar om zijn „warmte en persoonlijke aandacht”.

„In vrije uren gingen we naar de vogeltjesmarkt in Luik om gebraden kip te halen”, vertelt Yan Ting. „Die aten we dan ergens langs de snelweg op. Op de fiets gingen we vaak naar de Amerikaanse begraafplaats in Margraten. Mijn vader vond de omgeving daar mooi en rustgevend.” Zwijgzaam en trots was Yuen, en altijd bereid om familie en landgenoten te helpen.

Zijn dochter koos na een studie communicatiewetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam voor het vak van documentairemaker. Yuen worstelde met de keuze van zijn dochter, maar respecteerde die uiteindelijk. Alleen in haar onderwerpkeuze zag de vader nog wat van zijn ondernemersbloed terug: ze maakte onder meer Het geheim van de Hema en, geïnspireerd door het restaurantleven dat ze van binnenuit kende Chin. Ind., over een leven achter het doorgeefluikje. De horecazaak ging naar een neef.

Op hun oude dag, in 2012, besloten Yuen en zijn vrouw terug te keren naar Hong Kong. Zijn broer deed dat ook. „Er bestaat een Chinees spreekwoord: Als de bladeren vallen, keren ze terug naar de wortels”, zegt Yan Ting.

Vlak voor haar vaders dood schoot ze beelden van hem voor de documentaire De keuze van mijn vader. Centrale vraag: bepaalde hijzelf waar hij steeds terechtkwam, of was dat het lot?

De laatste jaren leed Yuen aan een nieraandoening. Hij had geen zin in regelmatige dialyse en de bijbehorende ziekenhuisbezoeken. „Mijn vader werd steeds vermoeider en zieker. Maar voor de film heeft hij nog erg zijn best gedaan.”

Met haar moeder en een neef waakte Yan Ting aan zijn ziekenhuisbed. „In Hong Kong heeft niemand privacy en in het ziekenhuis al helemaal niet. Hij lag met acht man op een zaal.” Daar stierf Yuen in de ochtend van 24 november, op zijn vijftigste huwelijksdag. „De zon kwam net op. Het ontbijt werd rondgedeeld. Dat had iets troostrijks: het leven gaat door.”

Chak Man Yuen wordt 20 december gecremeerd in Hong Kong. De documentaire over hem gaat volgend jaar draaien in de filmhuizen en zal worden uitgezonden door de NTR. Data zijn nog niet bekend.

    • Paul van der Steen