Commentaar

Recht is politiek in Jakarta

Het proces dat deze week begon tegen de vigerend gouverneur van Jakarta, Basuki Tjahaja Purnama, verdient het om scherp in de gaten te houden. De gouverneur, bekend als ‘Ahok’, is namelijk aangeklaagd wegens godslastering. En dat kan consequenties hebben in het overwegend islamitische land. Ahok wordt verweten dat hij tijdens een toespraak enige maanden geleden de Koran zou hebben beledigd toen hij wilde betogen dat de islam moslims vrijlaat om niet-moslims te kiezen. Het is bekend dat de bandopname met het bewijs voor zijn „belediging van het geloof” is gemanipuleerd door tegenstanders, maar dat speelt allang geen rol meer. Ahok is christen en daarbij ethnisch Chinees. Die combinatie is in Indonesië niet gunstig: de Chinese minderheid wordt structureel gewantrouwd en is in het verleden met enige regelmaat het slachtoffer geweest van plundering en ander geweld. Dat maakt de gouverneur op voorhand kwetsbaar. De afgelopen maanden is het enige malen tot massale manifestaties gekomen in de Indonesische hoofdstad en elders in het land tegen Ahok. Organisator was het zogeheten Front ter Verdediging van de Islam (FPI), een tamelijk gewelddadige groepering die onder het mom van rechtzinnigheid tegen betaling druk uitoefent op het openbare leven. Het verschijnen in de straten van enige honderdduizenden Javanen in zuiver witte kleren, de uitdossing van vrome orthodoxe moslims, is dus niet direct het signaal dat het grootste moslimland ter wereld op weg is te veranderen in een soort IS.

De grootste moslimorganisatie Nadlatul Ulama neemt geregeld afstand van de broeders van de FPI. En bovendien liggen andere dan religieuze motieven meer voor de hand bij de huidige spanningen. Zo zijn er op afzienbare termijn weer gouverneursverkiezingen in de stadsprovincie Jakarta. Een van de concurrenten van Ahok is de zoon van oud-president Susilo Bambang Yudhoyono. Waarnemers die ervan uitgaan dat SBY op de achtergrond actief is bij het organiseren van de onrust, hebben een sterke zaak. In het democratische Indonesië dat sinds het aftreden van de autocraat Soeharto in 1998 ontstond, spelen diens voormalige generaals nog steeds een rol in de schaduwen van de macht.

Door de nauwe relatie tussen Ahok en president Joko Widodo raakt deze affaire ook aan diens positie. Voordat Widodo president werd, was hij gouverneur van Jakarta en was Ahok diens vice-gouverneur. De machinaties die nu in werking zijn gezet tegen Ahok, kunnen in werkelijkheid gericht zijn tegen deze president. Zo bezien is het proces-Ahok een test: de uitspraak van de rechters onder de druk van FPI zegt iets over de stand van de democratie in Indonesië.