Wat weten we nu wel en niet over Russische hacks in de VS?

5 vragen over cyberaanvallen

Dat de Russen politieke bestanden hebben gehackt, staat vast. Voor de rest overheerst verwarring in een verdeeld Washington.

Clintons campagnevoorzitter John Podesta, van wie het mailaccount werd gehackt, spreekt in New York na haar verlies. Foto Jewel Samad/AFP

1 Wat is er bekend?

De Amerikaanse inlichtingendiensten hebben ingrijpende hacks in de computers van de Democratic National Committee (DNC), zusterorganisatie Democratic Congressional Campaign Committee en van de e-mails van John Podesta, campagnevoorzitter van Hillary Clinton, herleid tot aan de Russische staat gelieerde groepen. Met de publicatie van gestolen documenten en e-mails, onder meer via WikiLeaks, zaaiden de hackers verwarring en ondermijnden ze de positie van de Democraten in de presidentsverkiezingen en in een aantal races om zetels in het Huis van Afgevaardigden.

Volgens de CIA hadden de hackers het doel om Trump de verkiezingen te laten winnen. De dienst leidt dat volgens Congresleden die werden ingelicht, af uit het feit dat de hackers ook bij de Republican National Committee wisten in te breken, maar hiervan geen materiaal publiceerden. De FBI deelt die conclusie van de CIA niet.

2 Hoe gingen de hackers te werk?

The New York Times publiceerde een uitgebreide reconstructie over de hacks. Daaruit bleek dat ondanks eerdere geruchtmakende inbraken door hackers in computers van de Amerikaanse overheid, de beveiliging bij de DNC niet up-to-date was. Ook was men zich onvoldoende bewust van het risico van cyberaanvallen. De hackers konden zo maanden bijna ongestoord hun activiteiten uitbreiden en schade aanrichten.

Zo werd een eerste telefoontje, in september 2015, van een FBI-agent naar de computerhelpdesk van de DNC over een verdachte onregelmatigheid op een van de computernetwerken, niet op waarde geschat. Evenmin handelden FBI of DNC afdoende na die eerste waarschuwing.

In maart 2016 lukte het een andere groep hackers via een simpele phishing-mail die vroeg om verandering van het wachtwoord, toegang te krijgen tot de e-mails van John Podesta. Een medewerker van Podesta vroeg nog wel even aan een collega of de phishing-mail klopte. „Dit is een echte mail en John moet zijn wachtwoord onmiddellijk veranderen”, antwoordde de collega. Tegen The New York Times zei hij dat hij een fatale tikfout maakte: het had ‘on-echt’ moeten zijn. De hackers kregen zo toegang tot 60.000 mails van het account van John Podesta, die zij doorspeelden aan Wikileaks.

3 Wat beogen de Russen hiermee?

Onderzoekers Andrew Weisburd en Clint Watts van het Center for Cyber & Homeland Security van de George Washington University bestuderen sinds 2014 Russische cybercampagnes in het buitenland. Erosie van vertrouwen in democratische processen, het ondermijnen van de legitimiteit van gekozen leiders en het zaaien van desinformatie zijn sinds de Koude Oorlog beproefde methodes tegenstanders te verzwakken, schrijven ze in hun onlangs gepubliceerde rapport Trolling for Trump. Daarnaast wil Trump een goede band met de Russen, terwijl Hillary Clinton een wantrouwende bejegening van Rusland voorstond.

4 Hoe reageren de VS?

Het Witte Huis wachtte maanden alvorens het, in oktober dit jaar, verklaarde dat het er van overtuigd was dat de Russen achter de hacks zaten. Obama’s woordvoerder Josh Earnest zei eerder dat de president wachtte omdat hij escalatie vreesde en niet de indruk wilde wekken van partijdigheid. Eerder deze week gelastte Obama een compleet onderzoek, en donderdag zei hij dat de VS actie zullen ondernemen tegen de Russen: ‘sommige handelingen zullen openbaar zijn, andere niet’. Obama benadrukte dat hij Poetin op de hacks had aangesproken. Moskou heeft steeds ontkend iets met de cyberaanvallen te maken te hebben.

Opmerkelijk is verder dat Amerikaanse politici de rijen niet sloten na dit blijk van vergaande buitenlandse inmenging. Donald Trump twitterde herhaaldelijk dat hij geen enkele waarde hecht aan de conclusies van de CIA. Republikeinen in het Congres riepen op tot verder onderzoek. Democraten willen dat de bevindingen van de CIA openbaar worden. Sommige Republikeinen, onder wie RNC-voorzitter en Trumps aanstaand stafchef Reince Priebus, ontkenden dat er in de computers van hun partijcommissie was ingebroken, zoals de CIA stelt.

5 Wat is er nog onduidelijk?

Heel veel. De conclusies van de CIA en FBI kwamen naar buiten nadat zij Congresleden hadden ingelicht. Hun aanwijzingen en bewijzen zijn niet gepubliceerd. Onduidelijk is ook vanaf welk niveau in het Russische staatsapparaat de hackers zijn aangestuurd. Donderdag meldde de zender NBC dat volgens Amerikaanse veiligheidsfunctionarissen Poetin persoonlijk betrokken was.

Onbekend is verder of er contacten waren of zijn tussen Trumps entourage en de Russen. Voor de verkiezingen zei de Russische onderminister van Buitenlandse Zaken Sergej Rjabkov dat die contacten bestaan, maar Trumps campagneteam ontkende.

Tot slot is er veel onduidelijkheid over de zakelijke en persoonlijke banden met Rusland van de aanstaande president zelf, alleen al omdat Trump zijn belastingaangiftes niet heeft geopenbaard.