Onderwijs

Is persoonsvorming belangrijker dan rekenles?

Volgens internationaal vergelijkend onderzoek dalen de prestaties in wiskunde en rekenen. Hoe belangrijk is dat?

Anp foto Xtra Koen Suyk

Wiskunde en rekenen gaan in Nederland gestaag achteruit, signaleren twee internationaal vergelijkende onderzoeken. Hoho, geen paniek, reageren de specialisten. Het is verontrustend maar we weten nog niet wat dat betekent. Laat het ons eerst nog verder onderzoeken. En er is toch al het nodige ondernomen om wiskunde en rekenen te verbeteren? We hadden toch ook nog een rekentoets die mee moet gaan tellen voor het eindexamen? Maar die verplichting geldt voorlopig niet voor het vmbo en de havo.

Kortom de volgende ronde van de stammenstrijd.

De daling in prestaties wordt geregistreerd door gezaghebbende organisaties. Begin december kwam het Pisa-onderzoek van de organisatie van rijke landen, Oeso. Die registreerde een gestage prestatiedaling in wiskunde onder 15-jarigen sinds 2003. Dat is dus meer dan zomaar een trendje. Eind november was er het toonaangevende Trends in International Mathematic and Science Studies (Timss) van een onderwijskundige universiteit uit Boston. Dat laat zien dat Nederlandse 10-jarigen sinds 2005 steeds minder goed kunnen rekenen. Nederland staat nu op de 19e plaats onder 50 gepeilde landen. „Hoe de daling komt? We weten het niet. Maar de patronen zijn het zelfde in beide studies’’, zegt Marian Hickendorff, universitair docent onderwijsstudies van de universiteit Leiden.

Geruststellend is dat Nederland nog steeds relatief goed presteert en tot de internationale subtop behoort in rekenen en wiskunde. Dat maakt de commentaren voorzichtig. Maar ook voor staatssecretaris Dekker (VVD, OCW) is de gestage daling reden tot zorg.

Troost is ook dat het gemiddelde niveau in de Oeso ook is gedaald en dat nationale peilingen van het Cito geen daling constateren. Een oorzaak van de laatste daling kan volgens het Pisarapport zijn dat in 2015 de leerlingen voor het eerst digitale opgaven moesten maken. De digitale uitkomsten moesten worden vergeleken met eerdere tests op papier. Maar Nederland ging in wiskunde harder dan gemiddeld naar beneden. Sinds 2003 verslechteren de prestaties al.

Pabo is al strenger

Die verslechtering werd al in 2007 erkend door de politiek. Op grond van het advies van de commissie Meijerink uit 2008 werd er stevig ingegrepen. Op de basisschool moest beter rekenen worden geleerd. Dat vak was verwaarloosd. Er kwam meer rekenles en een extra rekentoets op de pabo. De eerste lichtingen afgestudeerden van de verzwaarde pabo’s verspreiden zich nu over het basisonderwijs. Het gebruik van rekenmachines wordt minder vaak toegestaan. En er is een rekentoets gekomen voor middelbare scholen. In 2010 kwam er nog een commissie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen die aandrong op meer bevoegde leraren wiskunde.

Bevoegde wiskundeleraren zijn moeilijk te krijgen, niet alleen in Nederland. Kennis van exacte vakken zijn gewild bij werkgevers. Nu de economie aantrekt, zal het nog moeilijker worden om het tekort aan te vullen. Slechts vier vijfde van de wiskundelessen wordt door een bevoegde docent gegeven. Bij het VMBO ligt dat percentage nog lager.

Rekenen aan de kassa

Over de rekentoets is de Kamer ontevreden. Ook de Nederlandse Vereniging van Wiskundeleraren heeft kritiek. De opgaven zijn te weinig abstract. Je moet er de taal goed voor beheersen. Leerlingen die alleen goed in rekenen zijn en niet in taal, worden dan te laag gewaardeerd. De Kamer heeft nu een motie aangenomen om samen met die vakvereniging van wiskundeleraren een nieuwe toets te ontwerpen.

Het gaat er uiteindelijk om hoe belangrijk de politiek rekenen en wiskunde vindt. Les in het ene vak gaat ten koste van les in het andere vak. Tests en toetsen registreren dat. Er zijn partijen die doorstromen naar hogere onderwijsinstellingen belangrijker vinden dan extra eisen door rekentests. In een debat over de rekentoets afgelopen najaar stelde Kamerlid Rik Grashoff (GL) zelfs dat hij sociale vaardigheden belangrijker vindt dan rekenen. ,,Als ik midden in de nacht wakker word gemaakt om de vraag te beantwoorden of rekenen of sociale vaardigheden tot de allerbelangrijkste dingen in het leven behoren, dan zou ik toch het tweede kiezen’’, zei hij. Hij bedoelt daarmee les in sociale vaardigheden, persoonsvorming dus.

Dit dilemma brengt het debat wel terug tot de essentie. Wat moeten caissières kunnen? Wat voor vloerbedekker heb je liever? Iemand die les heeft gehad in vriendelijkheid of iemand die de oppervlakte heeft leren uitrekenen?

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.