Column

Hol antwoord van links

‘Verzet!’ Zo begint Vrij Nederland zijn nieuwe bestaan als maandblad. Op de cover pontificaal ‘Het antwoord van links’. Dat blijkt te moeten komen van een gezelschap van elf schrijvers, politici en intellectuelen, volgens moderne inzichten keurig netjes verspreid over alle leeftijden, geslachten en kleuren. Ze zijn door haar en make-up-artiesten stevig onder hangden genomen en in pakken gestoken van Filippa K, American Vintage en Hugo. De centrale vraag is: ‘Na de Brexit, het Oekraïnereferendum en de verkiezing van Trump, wat moet het linkse antwoord zijn op rechts-populisme?’

Weinig tenenkrommender dan dit politieke meta-gezwets. ‘Links’ heeft geen verhaal, klagen de geïnterviewden bijna allemaal. Nu is dat geen nieuws, dat roept men al sinds de PvdA vijftien jaar geleden verloor van de LPF in de verkiezingen. Bas Heijne schrijft het ongeveer elke week in zijn column.

Nou goed, er was misschien één antwoord, en dat was dat ze allemaal tegen het „rechts-populisme” waren. Het deed me denken aan een grapje dat wij thuis wel eens maakten als het stoplicht net voor onze auto op rood sprong. „Zie je, het antisemitisme wordt steeds erger”, zeiden we dan tegen elkaar. Zo was dit gezelschap ook een beetje: als het stoplicht voor hun neus op rood sprong, lag dat aan „rechts”. Zo noemden ze voor het gemak gewoon alles wat hen niet welgevallig was. Brexit, Trump en Wilders bijvoorbeeld. U weet wel, dat is dat rechts dat tegen vrijhandel stemt. Dat rechts dat het moeilijker wil maken voor bedrijven om producten in elkaars landen te verkopen, importheffingen wil opleggen of zelfs de toegang tot de markt wil versperren. Trump wil een triljard extra lenen voor overheidsprojecten. Wilders wil een berg belastinggeld smijten naar elke burger die piept dat hij het moeilijk heeft. Het was allemaal ongeveer net zo rechts als het nationaal-socialisme socialistisch was.

Holle termen, je hebt er niets aan. Geen enkele grote vraag kan je er mee beantwoorden. Is het rechts of links om elke maand 60 miljard euro te creëren? Is investeren in mega-windenergieparken op zee rechts of links? Is een Europese bankenunie rechts of links? Referenda, rechts of links? Associatieverdrag met de Oekraïne, rechts of links? Immigratie, rechts of links? Zegt u het maar, ik weet het niet. Je zou eigenlijk helemaal niemand meer mogen toestaan om weg te kruipen achter dat soort vage politieke termen. In deze tijden moet je in elk debat mensen vragen, nee dwingen, om concrete antwoorden te formuleren.

Als je tussen de regels doorleest is er heus wel een links antwoord te ontwaren. Alleen dat antwoord vinden de meeste mensen niet zo leuk om te horen. Dat antwoord is „grenzen dicht”. Of voorzichtiger geformuleerd door GroenLinks Europarlementariër Bas Eickhout: „Ook de progressieve partijen in Europa hebben te weinig onder ogen gezien dat mensen steeds meer zekerheden kwijtraakten door de open grenzen en de vrije concurrentie.” Deze week stond er een interview met professor Matthew Goodwin in NRC die dit beaamde. Kosmopolitische leiders, als Schröder, Blair en Bill Clinton hadden het voor links verbruid bij de kiezer. Want die arme arbeider, die was helemaal niet opgewassen tegen internationale concurrentie. Die kon al die globalisering niet aan. Die wilde niet concurreren met arbeiders die vlak over de grens woonden en precies hetzelfde werk voor de helft van de prijs konden doen. Goodwin was dan ook uitermate positief over de kersverse PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher. Die was immers naar Brussel getrokken om voor elkaar te krijgen dat de grenzen dicht bleven voor Roemeense en Bulgaarse werknemers. De werknemer heeft genoeg vakantiedagen, een degelijk weekend, een veilige rookvrije werkplaats en een degelijk loon. Het enige wat links nog écht voor hem kan betekenen is hem beschermen tegen al die vervelende concurrentie op de arbeidsmarkt.

„Op sommige plekken staan de dijken op doorbreken”, schreef Asscher in een opiniestuk daarover. „Daarom moeten wij (…) nog eens heel goed nadenken over hoe we dat verkeer van werknemers zo kunnen regelen dat alle burgers in Europa er baat bij hebben, en niet alleen de hoogopgeleide professionals.”

Waarom moet dat zo voorzichtig geformuleerd? Omdat het verdomd veel op het Brexit -geluid lijkt. Omdat elke keer als links roept dat TTIP een ontzettend slecht idee is, er iemand aan de andere kant van de oceaan op de bovenste verdieping van de Trump Tower het daar roerend mee eens is. Dat moet je niet willen, want dat was rechts-populistisch weet u wel. Als ik links was zou ik langer nadenken over wat het antwoord dan wél moet zijn.

Rosannne Hertzberger is microbioloog