Recensie

Geen boek meer te koop in de Bronx

De laatste boekhandel

In januari 2017 sluit de boekwinkel van Barnes & Noble in de Bronx zijn deuren. Het is een klap voor een van de armste buurten van de VS.

Foto Robert Nickelsberg/Getty Images

In een verre hoek van het Bay Plaza Shopping Cente, tegen de I-95 snelweg aan, is de enige boekhandel in de Bronx gevestigd in een losstaand gebouw. Niet lang meer. In januari sluit Barnes & Noble de deuren. Het vijftigduizend boeken tellende assortiment maakt plaats voor een kleding-outletwinkel van Saks Off 5th.

George Ashen zit verborgen achter een stapel informatica-studieboeken aan een tafeltje in de Starbucks binnen in de Barnes & Noble. De 45-jarige operatie-assistent woont met zijn vrouw in het grauwe appartementencomplex aan de andere kant van het winkelcentrum. De boekwinkel is de enige plek voor hem om te studeren. „In de openbare bibliotheek rennen de hele tijd kinderen rond. Hier zitten volwassenen met een doel: lezen, studeren of koffiedrinken.”

Het verdwijnen van de Barnes & Noble is een klap voor de 1,4 miljoen inwoners van de Bronx. Winkels die boeken verkopen, dollar stores daargelaten, zijn in het New Yorkse stadsdeel op drie handen te tellen: vier religieuze boetiekjes, twee strip-speciaalzaken en zes universiteitswinkels. Manhattan, waar 200.000 meer New Yorkers wonen heeft zo’n honderd boekhandels.

Book deserts. In 2001 berekende Susan Neuman, hoogleraar kinderonderwijs en -geletterdheid aan de New York University, dat voor ieder kind in een betere buurt van Philadelphia dertien boeken waren. In de andere, arme wijk die zij onderzocht, was er één boek per driehonderd kinderen.

Als assistent-secretaris basis- en middelbaar onderwijs bij het Amerikaanse ministerie van Onderwijs was zij onder president George W. Bush verantwoordelijk voor het implementeren van het No Child Left Behind-onderwijsprogramma. Voor kinderen is het zien van boeken al van groot belang voor hun ontwikkeling, benadrukt Neuman. Want zien lezen doet lezen.

„Als je mensen bij restaurants uit eten ziet gaan, dan krijg je ook zin om uit eten te gaan. Als er geen plekken zijn waar je in aanraking kunt komen met boeken, dan zien kinderen geen rolmodellen die laten zien dat lezen leuk is.”

Verlies

In de Bronx leeft 30,3 procent van de inwoners onder de armoedegrens. Het gemiddelde jaarinkomen was 18.456 dollar in 2015. Hiermee is het stadsdeel een van de armste gemeenten van de Verenigde Staten. Dat maakt de sluiting van de boekwinkel des te schrijnender.

Lokale politici bemiddelden in 2014 al met de eigenaar van het pand om de Barnes & Noble in het stadsdeel te houden. De onderhandelingen tussen de twee partijen waren vastgelopen door een contractueel vastgelegde huurverhoging. Onder druk van de stad besloot de eigenaar de huurprijs twee jaar op hetzelfde peil te houden. Maar ook nu weer wil Barnes & Noble niet over de brug komen.

De boekhandel heeft geen verplichting aan de Bronx om te blijven, vindt de Canadese auteur David Sax. Maar het blijft volgens hem een groot verlies voor het stadsdeel. „Boekwinkels zijn plekken waar de hele gemeenschap samenkomt”, vertelt hij. In zijn recent verschenen boek The Revenge of Analog beschrijft hij hoe belangrijk gebouwen en fysieke ruimtes zijn voor stadsbewoners. De boekwinkel speelt een speciale rol. „Hier ontmoeten ze mensen die dezelfde passies delen, die dromen en ambities hebben. Het is de plek waar de lokale auteur of dichter zijn werk kan bespreken.” Na het vertrek van Barnes & Noble blijft er een gat over in het hart van de Bronx. Sax:

„Het maakt de buurt armoedig. De beste wijken hebben boekwinkels. Je wilt niet wonen op een plek waar alleen maar fastfood-restaurants en slijterijen te vinden zijn. Het vertrek van Barnes & Noble geeft een signaal dat de Bronx geen plek is waar slimme mensen wonen.”

Kelly Paulemon (21) zit op een bank in de Barnes & Noble. Het licht van haar laptop voor haar verlicht haar gezicht. De beginnende schrijfster schrijft hier sinds 25 september elke dag een verhaal voor haar blog. Na haar studie marketing en communicatie klust ze bij als vertaler en website-ontwikkelaar. Haar doel is om vijftien korte verhalen die ze hier in de Barnes & Noble schrijft te bundelen tot een boek. „Het ritme van mensen die komen en gaan, helpt me bij het schrijven.”

Paulemon woont in de verre arbeidersbuurt Allerton. De dichtstbijzijnde metrohalte stopt zestien straten, ofwel twee kilometer, verwijderd van de boekwinkel. In januari zal Paulemon minstens dertien kilometer – negentien metrohaltes met op z’n minst een overstap – moeten overbruggen voor een boekhandel in Manhattan. „Dit was al niet de beste locatie voor mensen uit de Bronx. Maar toch komen basisscholen hier met hun leerlingen naartoe. Mijn neefjes bijvoorbeeld. Die zitten graag in de kinderboekenhoek.” Op de blauwe muren van deze afdeling zijn grote witte wolken geschilderd en kinderboekpersonages als de aap Curious George zweven boven de rekken. „Met de Barnes & Noble verdwijnt iets belangrijks uit het leven van kinderen,” zegt Paulemon.

Voorlezen

„Door voorgelezen te worden of zelf te lezen ontwikkelen kinderen hun vocabulaire en wordt ze algemene kennis bijgebracht”, vertelt hoogleraar Neuman. Naast woordenkennis leren kinderen namelijk ook te luisteren, na te denken en te reageren op wat ze lezen of horen. Kinderen in middenklasse-gezinnen krijgen volgens de American Federation of Teachers voor hun vierde jaar meer dan 45 miljoen woorden te horen. Groeien ze op in een bijstandsgezin – in Philadelphia of de Bronx – dan zijn dat er gemiddeld maar dertien miljoen.

Dit gat van dertig miljoen woorden noemt de vakbond „een vroege catastrofe”. Die opvatting deelt Neuman. Volgens haar is lezen de enige manier om kinderen goed voor te bereiden op onderwijs. Daarin spelen boekhandels een enorme rol. Bibliotheken – in de Bronx zijn er 36 locaties – zijn volgens Neuman geen alternatief. „Armere Amerikanen worden liever geen lid omdat ze schrikken van het abonnementsgeld, de hoogte van eventuele boetes en simpelweg omdat de openingstijden niet aansluiten bij hun werkuren.” Daarnaast registreren sommige mensen zich liever niet in een overheidsdatabase. Bijvoorbeeld omdat ze illegaal in het land verblijven. Bestellen deze mensen dan wel boeken online? Vergeet het maar. „Deze arme buurten hebben de minste internettoegang.” Volgens het eind 2014 verschenen rapport Internet Inequality van de financiële toezichthouder van New York had 34 procent van de inwoners van de Bronx geen internetverbinding.

Afgelopen zomer publiceerde Neuman een nieuwe studie in arme en iets minder arme wijken in grote steden. Daar telde ze het aantal boeken dat beschikbaar was in winkels. Neuman constateerde dat zelfs kleine verschillen in inkomen verregaande gevolgen hebben. In het arme gedeelte van de wijk Anacostia in Washington DC was er één boek op 830 kinderen, even verderop was dat één op twee kinderen. „Winkeliers denken al snel dat boeken niet verkopen. Maar als ze betaalbaar zijn, zie je dat mensen maar wat graag kinderboeken kopen. Als er geen boeken te koop zijn, maar wel kleding en fastfood, geeft dat een verkeerde boodschap af: boeken zijn niet belangrijk en horen niet bij jouw leven. Vooral voor jonge kinderen zijn dit soort ervaringen bepalend.”

Achterin de Barnes & Noble in de hoek van de kook- en kunstafdeling zit Liana Lugo (23) tussen stapels boeken op de grond. „Betrapt”, lacht haar zus Natalie (25) in kleermakerszit naast haar. De stewardess heeft het receptenboek Dorie’s Cookies open in haar schoot. „We komen hier elke week een dagje om ons te verliezen in de boeken”, vertelt de jongste zus. Ze balen dat over een maand dit ritueel ten einde komt. „Het is een klap in het gezicht van de Bronx. We hebben alles hier, behalve boeken.” .

De zussen kwamen hier als scholieren uit de South Bronx ook al om boeken te lezen. „Dat in de plaats van de Barnes & Noble hier een Saks komt is waanzin. Heb je de mall gezien? Er zijn genoeg kledingwinkels”, zegt Natalie. Recht tegenover de boekwinkel staat een hippe Forever 21.

„Het voelt alsof we verwaarloosd worden als stadsdeel. ‘Het is de Bronx maar, die mensen lezen niet’.”