Column

De kern van persoonlijk leiderschap

Ben Tiggelaar

Wat is essentieel om te overleven – of liever nog: te floreren – in de complexe en chaotische werkwereld van nu? Mijn overtuiging: persoonlijk leervermogen. De kunst om je eigen ontwikkeling te plannen en te sturen. Of je nu een betere balans wilt tussen werk en privé, of een betere manager wilt worden, het draait allemaal om leren. Wat komt daar zoal bij kijken?

Barry Zimmerman is een onderwijspsycholoog die zich decennia lang heeft verdiept in de vraag wat succes in leren bepaalt. Volgens hem begint het met zelfkennis. Mensen die bewust nadenken over hun eigen denk- en leerprocessen, ‘metacognitie’ in vaktermen, vergroten hun kansen op effectief leren en persoonlijke ontwikkeling. Zimmerman onderscheidt vervolgens drie fasen in een aanpak die hij ‘Self-Regulated Learning’ noemt (SRL).

Mensen die bewust nadenken over hun eigen denk- en leerprocessen vergroten hun kansen op persoonlijke ontwikkeling

1De ‘forethought phase’, waarin we plannen maken. Hierbij gaat het om het stellen van leerdoelen en het bedenken van strategieën om die doelen te bereiken. Wat helpt volgens Zimmerman? Specifieke doelen stellen, die we als haalbaar beschouwen. Bijvoorbeeld: ik wil leren om meer vragen te stellen in gesprekken. Ook belangrijk: leren gaat boven presteren. Wie zich wil ontwikkelen, moet zich realiseren dat dit met vallen en opstaan gaat.

2De ‘performance phase’, waarin we nieuwe dingen uitproberen. Hierbij helpen technieken als zelfinstructie, waarbij je jezelf op belangrijke momenten herinnert aan je leerdoel. Volgens Zimmerman is het essentieel om bij te houden hoe je presteert. Geef jezelf bijvoorbeeld een rapportcijfer voor de mate waarin je voornemens hebt volgehouden. Of noteer de tijd die je ergens aan besteedt.

3De ‘self-reflection phase’, waarin we evalueren. Hierin kijk je terug op je leerpogingen en stel je vast wat er goed of slecht ging. Je kijkt of je vooruitgang hebt geboekt ten opzichte van de vorige keer en je vraagt je af waardoor dit kwam. Volgens Zimmerman moet je vooral kijken naar factoren waar je zelf controle over hebt. Kun je je de volgende keer bijvoorbeeld iets beter voorbereiden? Helpt het om iets meer tijd te reserveren? Of kun je een iets andere aanpak uitproberen?

Deze drie stappen vormen samen een cyclisch proces. Plannen, handelen, evalueren. En onderweg bijsturen.

De aanpak van Zimmerman komt misschien wat schematisch en ‘maakbaar’ over, maar wie zijn leerproces niet zelf stuurt, belandt in allerlei valkuilen. Als je bijvoorbeeld geen doel stelt en niet aan de hand daarvan je eigen prestaties meet, ga je jezelf automatisch vergelijken met mensen in je omgeving. Dat leidt maar al te vaak tot demotivatie en verminderd zelfvertrouwen, constateerde Zimmerman. En dat ondermijnt juist het leerproces.

De wereld verandert sneller dan ons lief is. De kennis en vaardigheden waarmee je je opleiding verlaat, zijn niet voldoende om tot je pensioen met succes en plezier je werk te doen. Onderweg moet je jezelf telkens opnieuw uitvinden. Daarvoor gebruiken we vaak termen als ‘persoonlijk leiderschap’ en ‘persoonlijke groei’. In de kern gaat het daarbij altijd om leerprocessen. En het eerste en belangrijkste leerproces is leren om effectiever te leren.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist. Hij schrijft elke week over management en leiderschap.