Binnen enkele seconden volgt er een match

Vier vragen Software om gezichten te herkennen. De politie wil zo landelijk de opsporing van verdachten verbeteren.

In trams in Rotterdam werd eerder geëxperimenteerd met herkenningssoftware. Foto Lex van Lieshout/ANP

De politie gaat landelijk verdachten opsporen met gezichtsherkenningssoftware, zo werd vrijdag bekend. Tweede Kamerlid Kees Verhoeven (D66) heeft Kamervragen aangekondigd.

1 Wat gaat de politie doen?

Foto’s en video’s van verdachten, bijvoorbeeld van beveiligingscamera’s, worden met speciale software door een database met honderdduizenden foto’s van verdachten en veroordeelden gehaald. Als de onderzoeksrechter akkoord is, mag de politie ook zoeken in de zogeheten ‘vreemdelingendatabank’ met foto’s van asielzoekers en illegalen. De software selecteert binnen enkele seconden en meet bijvoorbeeld de breedte van de mond en afstand van de ogen tot de neus. Biometrische experts van de politie onderzoeken de matches vervolgens verder. Het systeem is afgelopen jaren getest, en spoorde bijvoorbeeld zo al een winkeldief op die babymelkpoeder stal bij de Kruidvat.

2 Wie staan er op de foto’s in de databanken?

Er staan nu ruim 800.000 afbeeldingen in de ‘strafrechtdatabank’, omdat al jaren foto’s worden gemaakt van verdachten op het politiebureau. Dat aantal loopt op naar 1,5 miljoen als alle beelden zijn ingevoerd, verwacht John Riemen, biometriespecialist bij de politie die het project leidt. Zoveel misdadigers kent Nederland niet: er zitten veel dubbelingen in de databanken omdat mensen bijvoorbeeld uit verscheidene hoeken zijn gefotografeerd. De politie maakt foto’s van mensen die worden aangehouden voor een vergrijp waar minstens een jaar gevangenisstraf op staat, of bij twijfel over de identiteit van de persoon. Wie niet meer verdachte is, moet officieel direct uit de databank. Foto’s van veroordeelden worden minimaal twintig jaar bewaard. Bij sommige zeer zware vergrijpen is de bewaartermijn zelfs tachtig jaar. Beelden uit de ‘vreemdelingendatabank’ moeten maximaal vijf jaar nadat iemand bijvoorbeeld een verblijfsvergunning krijgt, worden verwijderd.

3 Houden deze matches stand in de rechtszaal?

Het is geen „hard bewijs” zegt de politie zelf, omdat deze software nog een stuk minder goed werkt dan systemen om vingerafdrukken te matchen. Uit een zoekopdracht komen bijvoorbeeld niet één, maar standaard twintig potentieel dezelfde gezichten. De technologie wordt echter in hoog tempo beter. Overigens zijn om iemand te veroordelen altijd meer bewijsstukken nodig.

4 Wat zijn de bezwaren?

„Waarom is er geen maatschappelijk of politiek debat gevoerd over zoiets ingrijpends”, zegt Tweede Kamerlid Kees Verhoeven (D66). Hij maakt zich zorgen of de databanken wel up to date zijn. „Staat er niemand in die allang is vrijgesproken?” Daphne van der Kroft van privacyvoorvechter Bits of Freedom deelt die zorg. „De politie ligt herhaaldelijk onder vuur omdat er niet zorgvuldig wordt omgegaan met opgeslagen gegevens.” Ze vindt de bewaartermijn van minstens twintig jaar daarnaast „wel heel erg lang”. „Vergelijk het bijvoorbeeld met het systeem van kentekenregistraties, daar worden gegevens na vier weken weggegooid.” Hoogleraar Informatierecht Nico van Eijk vreest een glijdende schaal. „Je loopt het risico op de gedachte: laten we deze techniek ook eens voor andere zaken gebruiken.” Hij adviseert de gegevens zo snel mogelijk te analyseren en waar mogelijk weg te gooien. „Informatie die je niet hebt, kan je ook niet misbruiken.” Riemen begrijpt dat er zorgen ontstaan, maar vindt dat „de roep om veiligheid soms ten koste gaat van een stukje privacy.” Hij sluit niet uit dat de politie in de toekomst de software bij uitzondering gebruikt voor realtime analyse. „Stel er is een aanslag op Schiphol, dan wil je meteen heel gericht naar verdachten op zoek.”