Column

Anne Frank, met het vinkje van ‘verified’

Foto van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: een meisje van zeven jaar dat twittert uit Aleppo

Foto @AlabedBana

Ze is een meisje van zeven met lang donker haar en donkere ogen. Samen met haar moeder schrijft ze een dagboek op Twitter vanuit Oost-Aleppo.

Ze schrijft bijvoorbeeld dat ze haar melkgebit kwijtraakt: „Goedenavond vrienden. Wat doen jullie vandaag? Ik ben blij dat ik weer twee tanden kwijt ben.”

Of dat haar huis is verdwenen: „Het is verwoest door de bommen. Ik kwam terecht in de rommel. Ik zag doden en ging zelf ook bijna dood.”

Aleppo in Jip en Janneke-taal.

Ze heet Bana al-Abed en kreeg in korte tijd honderdduizenden volgers. Want ze brengt de oorlog terug tot de kern: een meisje van zeven met wallen van doodsangst.

„Anne Frank van de Syrische burgeroorlog”, noemde The Washington Post haar. Met dit belangrijke verschil dat we haar live kunnen volgen. We weten ervan.

Dit meisje is ook anders dan Alan Kurdî, het levenloos aangespoelde Syrische jongetje. Ze leeft nog. Deze ‘Anne Frank’ kunnen we nog redden.

Dus Bana haalt de irrealis weg uit die eeuwige vraag ‘Wat zou je doen in de oorlog’: dat verandert ze in: ‘Wat doe je?’.

Geruchten

Wat de wereld deed is het volgende. Eerst kwamen er geruchten: Bana al-Abed is vast nep. Haar vader is een jihadist. Ze is een propagandakanaal. Want hoe kan iemand van zeven in het Engels Twitteren? En er is niet eens wifi in Oost-Aleppo. Of electriciteit. Dit is een sentimentele hoax.

Twijfel was gezaaid. Sommige mensen schreven dat ze dood moest. Als u dit leest is het onzeker of ze nog leeft. Maar ze is echt. Dat heeft het onderzoeksbureau Bellingcat gefactcheckt met militaire precisie. En The New York Times ook, trouwens.

Haar moeder kan goed Engels en helpt haar met twitteren. Ze hebben een zonnepaneel voor stroom. Haar straat is echt gebombardeerd, wellicht doelbewust.

En nog veel meer details, maar die zijn bijzaak bij de conclusie van Bellingcat: „Het is onmogelijk om de waarheid te verwerpen dat er een klein meisje genaamd Bana doodsangsten uitstaat vanwege het conflict in Aleppo.”

Een hartverscheurende factcheck: Anne Frank, met het vinkje van ‘verified’.

Maar minstens zo onthullend is dat die factcheck nodig was. Want die geruchten kwamen niet uit de lucht vallen. Nee, schrijft Bellingcat, Bana was het slachtoffer van doelbewuste karaktermoord.

Question more

Wie de oorlog terugbrengt tot de kern, maakt vijanden. President Assad noemde haar account „propaganda”. En het Engelstalige RT, een ook hier gelezen Russisch staatskanaal, ondermijnde haar verhaal. Het is ook geen toeval dat RT als slogan voert: ‘Question more’. Trek meer in twijfel. Het kanaal brengt propaganda vermomd als gezond verstand. Het doel is niet om onzin te verkopen, maar dat mensen alles in twijfel trekken. Zo verlam je de vijand op afstand.

En goede filosoof twijfelt zelfs aan de appel waar hij in bijt. Maar dit is iets anders, dit is valse, ingestoken argwaan. Het laat de bodem wegrotten.

En dat werkt. De neutrale media worden nog voorzichtiger.

De NOS kopte deze week: „Is ‘de Anne Frank van de burgeroorlog in Syrië’ nou echt of niet?”. Een opvallende kop, met dat vraagteken, want het nieuws van het stuk was nu juist dat geen twijfel meer mogelijk is.

Meer dan één waarheid

Op de vraag waarom het Westen zo verlamd lijkt, is dit een van de antwoorden.

„Die rebellen zijn anders ook geen lieverdjes, las ik ergens.”

„Er is meer dan één waarheid te vertellen.”

„Het Westen zelf heeft ook geen schone handen, hoor.”

En er zit altijd een kerntje van waarheid in. Dus gaan mensen het nieuws maar mijden en de kat aaien, het enige wat nog zeker lijkt. En stoppen met twijfelen is oncomfortabel: dat betekent dat je iets moet doen, zie het klimaat.

„Ik schrijf om de oorlog te vergeten”, twitterde Bana eens. Ze probeert het nieuws ook te mijden.

Je kunt niet altijd wachten tot je moreel kompas van drie kanten is gefactcheckt; wat je kunt doen is iemand op haar bruine ogen geloven – dat is in deze tijd al een daad.