Gunt Brussel Rutte uitweg om referendum te omzeilen?

EU-top in Brussel Voor premier Mark Rutte en het associatieverdrag met Oekraïne is het vandaag een belangrijke dag. De vraag is of er aanvullende verklaring bij het verdrag komt.

Foto ANP / Jonas Roosens

Een belangrijke dag voor premier Rutte in Brussel. Tijdens de bijeenkomst van de regeringsleiders van de 28 lidstaten van de Europese Unie moet blijken of op verzoek van Nederland een aanvullende verklaring bij de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne kan worden gevoegd. Alleen met zo’n verklaring is Rutte bereid de Tweede Kamer voor te stellen met het Oekraïneverdrag akkoord te gaan.

„Ik ben iets optimistischer, maar er zijn nog wel een paar kwesties”, zei Rutte donderdagmorgen bij aankomst in Brussel. Vast staat dat er op de top in Brussel duidelijkheid moet komen. „Het kan niet langer slepen”, zei Rutte woensdag in de Tweede Kamer. De premier wil „tempo”. Krijgt hij zijn zin in Brussel, dan zal het kabinet direct vrijdag al een wetsvoorstel naar de Raad van State sturen waarmee met het verdrag wordt ingestemd. Loopt Rutte een blauwtje, dan zal er ook een wetsvoorstel worden ingediend. Maar daarvan luidt dan de tekst dat Nederland de associatieovereenkomst niet zal tekenen.

De afgelopen twee weken was Rutte volgens eigen zeggen „permanent aan de telefoon” om zijn collega’s te overtuigen. De „juridisch bindende verklaring” ziet het Nederlandse kabinet als enige mogelijkheid om te kunnen stemmen voor het verdrag dat de samenwerking tussen de Europese Unie en Oekraïne intensiveert. Op 6 april zei een ruime meerderheid (61 procent) van de opgekomen kiezers ‘nee’ tegen het Oekraïneverdrag waar Tweede en Eerste Kamer zich eerder in ruime meerderheid achter hadden geschaard.

Overeenstemming over drie eisen

Een aanvullende verklaring die tegemoetkomt aan de zorgen van de Nederlandse nee-stemmers moet de oplossing bieden. Op zich lijkt een akkoord binnen handbereik. Over drie van de vier Nederlandse eisen zou eerder deze week al overeenstemming zijn bereikt.

Nederland wil voorkomen dat de aan Oekraïne toegezegde samenwerking op defensiegebied wordt uitgelegd als een ‘veiligheidsgarantie’, bijvoorbeeld tegenover Russische agressie. Het associatieverdrag mag EU-landen niet meer geld gaan kosten dan voorzien en moet van corruptiebestrijding een centraal onderdeel maken. Voorts moeten lidstaten het recht krijgen om grenzen te stellen aan het aantal Oekraïense arbeidsmigranten.

De vierde Nederlandse eis, dat het associatieverdrag geen opmaat mag zijn naar EU-lidmaatschap, ligt veel gevoeliger. Vooral Oost-Europese landen ergeren zich hieraan, omdat nergens uit het verdrag blijkt dat dit inderdaad het geval zou zijn. „Dit is een verdrag over samenwerking, niet over lidmaatschap”, zegt een Oost-Europese EU-diplomaat. Zwart op wit verklaren dat Oekraïne nooit EU-lid mag worden, is volstrekt uit den boze. „Wij zullen zo’n tekst nooit ondertekenen.” Overigens staat nergens in de associatieovereenkomst dat OekraÍne recht krijgt op een lidmaatschap van de Europese Unie.

Een hoge EU-functionaris zei woensdag dat de animo om rekening te houden met „de vele mythes in het Nederlandse debat” niet bijster groot is. Tegelijkertijd is de politieke wil om er wél uit te komen, groot. „Als de ratificatie mislukt, zou dat een enorme nederlaag zijn voor de EU en een enorme overwinning voor degenen die het verdrag willen torpederen.”

Hoop op steun in Eerste Kamer

Lukt het Rutte zijn aanvullende verklaring in Brussel binnen te halen dan wacht de volgende horde in het Nederlandse parlement. In de Tweede Kamer lijkt het kabinet van een meerderheid verzekerd. Behalve de coalitiepartijen VVD en PvdA is ook D66 voor deze oplossing. GroenLinks, ChristenUnie en SGP aarzelen sterk of zij het kabinet zullen steunen maar willen het eindresultaat afwachten.

Het echte probleem voor het kabinet zit in de Eerste Kamer waar het ook met D66 niet over een meerderheid beschikt. Alle ogen zijn gericht op het CDA. De Tweede Kamerfractie vindt dat de referendumuitslag moet worden gerespecteerd hoewel de partij inhoudelijk voor het associatieverdrag is. De Eerste Kamerfractie hult zich in stilzwijgen. De hoop van Rutte is op de CDA-senatoren gevestigd.