Onderzoek: Wet open overheid is onhaalbaar en duur

Foto ANP Bart Maat

De Wet open overheid is onuitvoerbaar en extreem duur. Dat concludeert een onderzoek in opdracht van minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) dat donderdag is gepubliceerd. In april stemde de Tweede Kamer voor de initiatiefwet van GroenLinks en D66, die regelt dat openbaarheid van overheidsinformatie een recht wordt. Het voorstel ligt nu bij de Eerste Kamer.

De Wet open overheid (Woo) regelt dat overheidsinstanties en gemeenten informatieregisters maken, waarin al hun documenten staan. Sommige documenten worden actief openbaar gemaakt, de rest kan worden opgevraagd. Geheimhouding moet de overheid straks beter beargumenteren. De nieuwe wet moet de huidige Wet openbaarheid bestuur (Wob) vervangen.

Een miljard per jaar

De veranderingen zullen ingrijpend zijn, schrijft de Algemene Bestuursdienst, een onderzoeksbureau van de overheid. Exacte berekeningen zijn niet te maken, maar op basis van gesprekken met ambtenaren verwachten de onderzoekers dat het uitvoeren van de Wet open overheid alleen al voor de landelijke overheid een miljard euro per jaar zal kosten.

Een deel van die kosten zit in het jaarlijks beoordelen van tientallen miljoenen documenten. Van elk document moet worden vastgesteld of het actief openbaar moet worden gemaakt. Dat gaat honderden miljoenen euro’s kosten, verwachten ambtenaren.

Ook schrijven de onderzoekers dat het opzetten van informatieregisters zo’n omvangrijk en complex ICT-project is, dat dit gedoemd is te mislukken.

Onzekere kosten en baten

Tweede Kamerlid Linda Voortman (GroenLinks), initiatiefnemer van de Wet open overheid, is kritisch over het onderzoek. Zij vindt het „jammer” dat de onderzoekers alleen gepraat hebben met overheidsinstanties en niet met Wob-deskundigen en journalisten. Ze typeert het onderzoek als volgt: „Je vraagt een groep organisaties die deze wet niet willen om een inschatting, die komen tot de inschatting dat het heel duur wordt, en dat tel je op.”

Voortman wijst op een eerder rapport van economisch onderzoeksbureau SEO. Daarin werden de kosten van de initiatiefwet veel lager ingeschat: 50 tot 100 miljoen euro per jaar, los van eventuele besparingen die de wet oplevert. Maar ook in dat onderzoek staat dat de kosten en baten „zijn omgeven door onzekerheid”.