Law & Order jaagt wantrouwen burger juist aan

Hoe aan veiligheid te werken in het Trump-tijdperk? Niet met meer law & order. Uitdaging moet zijn om de legitimiteit en gezag van de overheid te vergroten, stelt Marc Schuilenburg in de Politiecolumn.

Wat betekent de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten en zijn ‘law & order’-politiek voor het Nederlandse veiligheidsbeleid? Op het eerste gezicht niet veel. Daarvoor bestaan er te grote verschillen tussen beide landen. Niet alleen is ons politieke stelsel anders als het tweepartijensysteem in de Verenigde Staten. Ook hebben we geen rechters, officieren van justitie en sheriffs die rechtstreeks worden gekozen door de bevolking.

Gretig overnemen

Toch is de vraag minder vergezocht dan het lijkt. Zo leggen burgemeesters en ambtenaren van onze grote steden regelmatig werkbezoeken af bij hun collega’s aan de andere kant van de oceaan om ideeën op te doen hoe criminaliteit effectiever aan te pakken. Tal van Amerikaanse veiligheidsconcepten als ‘zero tolerance’, ‘fixing broken windows’, ‘neighboorhood watch’ en ‘evidence-based’ noties als ‘what works’ en ‘best practices’ zijn gretig overgenomen door Nederlandse beleidsmakers – en het einde daarvan is nog niet in zicht. De vraag naar Trump’s betekenis voor het Nederlandse veiligheidsbeleid dringt zich bovendien op omdat supporter Geert Wilders bij de aankomende verkiezingen de grootste partij van Nederland lijkt te gaan worden.

Veiligheidsbeleid exporteren

Er is veel onderzoek verricht of het veiligheidsbeleid van het ene land zo makkelijk kan worden overgenomen door een ander land. Steeds opnieuw blijkt dat de maatschappelijke context waarin veiligheidsbeleid plaatsvindt een grote rol speelt in het wel of niet slagen van veiligheidsmaatregelen. Ook blijkt dat tal van Amerikaanse ‘law & order’-maatregelen, ‘zero tolerance’ en ‘fixing broken windows’ bijvoorbeeld, maar ook opsporingsmiddelen als ‘predictive policing’ in de praktijk helemaal niet zo goed werken als politici en beleidsmakers ons vertellen. De criminaliteit neem er niet door af. Onveiligheidsgevoelens worden erdoor versterkt. En etnische minderheden blijken vaak het slachtoffer van deze politieactiviteiten.

Vertrouwen historisch laag

De bezweringsformule van meer ‘law & order’ roept nog om andere redenen vragen op. Recente cijfers van de grootste Nederlandse gemeenten laten zien dat het vertrouwen van burgers in de overheid zich op een historisch dieptepunt bevindt, vooral in superdiverse wijken waar de hardnekkige problemen van onze samenleving zich blijven opstapelen, waaronder werkeloosheid, medische problemen en analfabetisme. Zo daalde in de Rotterdamse wijken Hillesluis en Bloemhof het vertrouwenscijfer in de gemeente tussen 2014 en 2016 naar een kleine 40 procent. In vergelijkbare wijken in Amsterdam is dezelfde trend zichtbaar. Ook hier staat het vertrouwen in en de tevredenheid over het politiewerk op een zeer laag niveau. En dat terwijl in Nederland als geheel sprake is van een crimedrop en van een feardrop.

Superdiverse wijken

Nederlands veiligheidsbeleid staat van oudsher in het teken van criminaliteitsbestrijding en handhaving van de openbare orde. Belangrijke nieuwe onderwerpen daarbinnen zijn cybercrime, radicalisering en ondermijning. Een recenter doel van het veiligheidsbeleid is het verbeteren van de onveiligheidsgevoelens van burgers. Zo zijn gemeenten bezig om beter te communiceren wat goed gaat op het gebied van veiligheid.

Ik zou aan dit alles een nieuw doel toe willen voegen. Politici en ambtenaren moeten zich ervan bewust worden dat in superdiverse wijken het gezag en legitimiteit van de overheid niet vanzelfsprekend meer is. Er treedt in deze buurten een verwijdering op tussen burgers en politie. Vertrouwen van burgers in de overheid is wel een noodzakelijke voorwaarde voor de veiligheid, denk aan de tips die de politie krijgt over personen die radicaliseren in de wijk. Maar denk ook aan de aangiften die burgers doen van criminaliteit en overlast. De roep van Trump en Wilders om meer ‘law & order’ draagt echter weinig bij aan het vergroten van het vertrouwen tussen burgers en de overheid. De ironie is dat het vertrouwen er juist door afneemt – en daarmee de onveiligheid versterkt.

De Politiecolumn wordt afwisselend geschreven door deskundigen uit het politieveld.

 

Blogger

Marc Schuilenburg

Marc Schuilenburg doceert aan de afdeling Strafrecht en Criminologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Hij studeerde filosofie en rechten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn nieuwste boek heet The Securitization of Society. Crime, Risk, and Social Order (2015). Hij ontving de driejaarlijkse Willem Nagelprijs van de Nederlandse Vereniging voor Criminologie voor zijn boek Orde in veiligheid. Een dynamisch perspectief (2012). Samen met Bob Hoogenboom geeft hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zijn website is www.marcschuilenburg.nl.