‘Kappen nou met die budgetpolissen’

Ton van Houten

De kleine zorgverzekeraars laten zich horen: verlaag het eigen risico en verbied polissen die academische ziekenhuizen uitsluiten.

De Spoedeisende Hulp (SEH) van het Academisch Medisch Centrum (AMC). Lex van Lieshout / ANP.

Voor iedereen die worstelt met een keuze tussen alle ziektekostenverzekeringen: weet dat u niet de enige bent. Zelfs de deskundigen van de verzekeraars vinden het lastig om alle polissen te begrijpen, erkent Ton van Houten van de Leidse verzekeraar Zorg en Zekerheid. Het is volgens hem tijd om te zorgen voor meer eenvoud en transparantie zodat er een eind moet komt aan het „polissenwoud”.

Vier grote concerns hebben bijna 90 procent van de markt. Zij bepalen het beeld van de zorgverzekeraars. Maar de kleinere spelers komen in het verweer. Zij pakken het anders aan, zeggen ze, en doen voorstellen om terugkerende problemen in de zorg aan te pakken. Door mensen bewuster te maken van de kosten en de transparantie erover te vergroten, hopen zij de uitgaven te temperen.

Voorzitter Ton van Houten van koepelorganisatie VRZ – waarin vertegenwoordigd ONVZ, Eno en de Leidse verzekeraar Zorg en Zekerheid – legt uit wat er wel en niet moet veranderen in de zorg. Dat er onvrede over de sector bestaat, bewijzen de campagnevoerders van de SP. Hun initiatief voor de oprichting van een Nationaal Zorgfonds en tegelijkertijd voor afschaffing van alle zorgverzekeraars kreeg al een kwart miljoen steunbetuigingen.

Op zijn kantoor in Leiden is Van Houten best bereid om te praten over wat verzekeraars niet goed doen. „Ja”, zegt hij, „wij hebben als zorgverzekeraars onvoldoende over het voetlicht weten te brengen wat we aan waarde toevoegen”. Terwijl die rol sinds 2006 wel zo belangrijk is geworden. „Wij hebben opdracht tot zorginkoop en dus ook de rol van boeman. Iemand moet het doen in Nederland. Het is onze licence to operate. Wij zijn ervoor besteld om kritisch in te kopen en niet te veel uit te geven.”

Eigen risico

Dit najaar ontstond discussie over de hoogte van het verplicht eigen risico, dat inmiddels 385 euro per persoon per jaar bedraagt. Volgens de kleine verzekeraars is dat risico eenvoudigweg te hoog. Dat kun je zien aan de wanbetalers. Meer dan de helft van de schulden die mensen hebben bij verzekeraars hangen samen met het eigen risico en niet met de maandelijkse betaling van 100 euro of meer voor de basispolis.

„Dat toont hoe belangrijk het is dat mensen van te voren weten waar ze aan toe zijn en niet achteraf alleen een rekening krijgen toegestuurd. Je kunt zomaar met grote vertraging een rekening van 385 euro op je deurmat krijgen”, zegt Van Houten. „Soms voor iets groots, maar soms ook voor iets heel kleins. Dat ze bij een grote ingreep wat moeten bijbetalen, begrijpen mensen wel. Maar niet als die rekening een jaar of langer na dato komt.”

De kleine verzekeraars stellen daarom tot 885 euro – het maximale eigen risico – slechts een paar tarieven voor. Bijvoorbeeld één poliklinisch tarief zodat de patiënt van tevoren weet wat zijn bezoek aan het ziekenhuis gaat kosten.

Verzekerden kunnen hun verplichte eigen risico van 385 euro per jaar vrijwillig verhogen naar maximaal 885 euro. „Het aantal mensen dat vrijwillig dat risico verhoogt neemt fors toe. Dat zegt iets over solidariteit in het stelsel. Wat je daar tekort komt als verzekeraar, door gezonde mensen die een hoog eigen risico kiezen, moet je elders terugverdienen.” Overigens doen ook mensen dat die het financieel niet kunnen dragen. „De politiek moet gaan sleutelen aan het verplichte en het vrijwillige eigen risico, willen we een solidair zorgstelsel garanderen.”

Het aantal mensen dat vrijwillig dat risico verhoogt neemt fors toe. Dat zegt iets over solidariteit in het stelsel

Volgens Van Houten worden de tandarts- en fysiotherapiepolissen vanzelf uitgehold. „Mensen gaan kijken: wat krijg ik er voor terug. De tandartsverzekering is eigenlijk geen verzekering meer. Het pakket wordt te duur, want het wordt alleen maar een pakket van gebruikers. Een verzekeraar heeft ook niet-gebruikers nodig om een betaalbare premie te houden. Ik vraag me af wat de toekomst is van zo’n polis.”

Budgetpolis

De kleine verzekeraars vinden dat de budgetpolissen moeten worden verboden omdat ze de solidariteit uithollen. Namen van de maatschappijen wil Van Houten zelf niet noemen. Onderzoek door NRC wees eerder uit dat alleen de grote verzekeraars Zilveren Kruis en VGZ nog budgetpolissen verkopen die zorg in academische ziekenhuizen niet vergoeden. „Budget en Zorg. Dat is de dood in de pot bij zo’n belangrijk maatschappelijk vraagstuk en individueel gevoelig onderwerp”, zegt Van Houten.

„Bij de budgetpolis hoor je pas achteraf dat je bij moet betalen. Dat vind ik echt fout. Zulke polissen mag je niet verkopen. Je moet klanten waarschuwen. Die zijn zich totaal niet bewust van wat er allemaal in de voorwaarden staat. Zo’n polis is dus kortetermijnbejag. Veel te ingewikkeld. Belachelijk.” Van Houten wijst over zijn schouder. „Het Leids Universitair Medisch Centrum waarschuwt in de wachtkamer: pas op als u een budgetpolis heeft.”

Volgens Van Houten is het prima als verzekeraars selectief inkopen en bijvoorbeeld een bepaalde verslavingskliniek niet contracteren omdat die onvoldoende kwaliteit levert. „Maar dat is wat anders dan alle academische ziekenhuizen uit te sluiten. Ik begrijp niet dat als je maatschappelijk onder druk staat, als er gesproken wordt over een Nationaal Zorgfonds dat alle zorgverzekeraars wil afschaffen, dat er dan nog steeds verzekeraars zijn die met budgetpolissen komen. Dan zeg ik, kappen nou daarmee. Dit is olie op het vuur gooien. Waarom niet werkelijk meer aandacht voor kritische zorginkoop met aandacht voor kwaliteit en doelmatigheid?”

Nationaal Zorgfonds

Van Houten ziet vanzelfsprekend niets in een Nationaal Zorgfonds. Hij zit sinds 1983 in de zorgpolissen en herinnert zich nog goed de groeiende tweedeling ten tijde van het ziekenfonds. „In Nederland kan het dat je met premier Rutte op één kamer in het ziekenhuis ligt. Zo egalitair is ons zorgstelsel. In de tijd van het ziekenfonds gebeurde dat niet. Toen had je eerste en tweede klas. Dus als je die verzekeraars afschaft, dan geef ik je op een briefje, dan gaan er vanzelf particuliere zorgverzekeraars ontstaan en dan zal je krijgen dat de particulier verzekerden, de beter bedeelden, zich toch weer gaan bijverzekeren en naar eigen medisch specialisten gaan. Dat is een nieuwe tweedeling die je als samenleving niet moet willen.”

In Nederland kan het dat je met premier Rutte op één kamer in het ziekenhuis ligt

Van Houten waarschuwt dat de verzekeraars alleen de uitgaven niet kunnen beheersen. Ze hebben daarvoor hulp van de overheid nodig. Dat zag je direct toen tussen 2006 en 2011 de tarieven stapsgewijs werden geliberaliseerd, zegt Van Houten. Volgens hem dreigde de situatie toen te ontsporen, de diagnostiek (MRI-scans, echo’s bijvoorbeeld) groeide waanzinnig. De akkoorden die minister Schippers (Zorg, VVD) vanaf 2012 sloot waren van groot belang. In die akkoorden werd landelijk een maximale groei afgesproken. „Ook de grote verzekeraars zijn niet in staat om grote clubs als academische ziekenhuizen tegen te houden. Geen enkele verzekeraar kan zonder hulp van de overheid met een plafond. En dan worden het echt niet meteen allemaal kolchozen. Het is ook voor ziekenhuisbestuurders intern een instrument om tegen de dokters te zeggen: we moeten het een beetje in de hand houden.”

Die plafonds blijven hard nodig. „We merken nu al in de onderhandelingen dat er veel grotere vraag naar zorg is. In tijden van economische neergang zie je altijd minder vraag naar zorg omdat werknemers banger zijn hun baan te verliezen als ze ziek zijn. Meer economische bedrijvigheid, meer zorgkosten, dat is een lineair verband.”

De boodschap aan de politiek: verander alsjeblieft niet te veel. „We hebben de laatste jaren driemaal een systeemwijziging gehad. Er is rust nodig aan het front. Stop de energie in verbeteringen aan het bestaande stelsel om zorg voor iedereen betaalbaar en toegankelijk te houden.”