Met Sunny het land in: ‘Ja, Afrikanen hadden ook slaven. Maar waarom wilt u dat zeggen?’

Wit is ook een kleur

Sunny Bergman ging met haar nieuwe documentaire over racisme naar Enschede. „Er zijn ook donkere mensen die het goed doen. Waarom laat u die niet zien?”

In de documentaire 'Wit is ook een kleur' stelt Sunny Bergman kinderen van progressieve ouders vragen over een witte en een zwarte pop. De kinderen noemen de witte pop “slim’ en ‘de baas’. De zwarte pop is ’stout’ en krijgt ‘straf’. Foto VPRO

De Aziatisch ogende man die deze donderdagavond vooraan zit in het zaaltje in Enschede, geeft de bezoekers sowieso een aflaat: „Ik denk dat de mensen in de zaal voor negentig procent niet xenofoob zijn.”

Dat is niet wat Sunny Bergman wil zeggen met haar documentaire Wit is ook een kleur. Ze wil juist aantonen dat racisme ook huist in goed bedoelende witten. Een andere bezoeker zegt: „Ook mensen die zich op de borst kloppen omdat ze progressief zijn, hebben dit soort gedachten.”

In het pand van antidiscriminatieclub Artikel 1 houdt Bergman een voorvertoning van haar VPRO-documentaire, die zondag op tv komt. Aansluitend is er discussie. Het zaaltje zit vol, de organisatie is verrast: „Dit soort onderwerpen wordt niet sexy gevonden. Mensen vinden het gênant.”

Wit is ook een kleur is het vervolg op Zwart als roet (2014), Bergmans documentaire tegen Zwarte Piet. De filmmaker kreeg toen veel scheldbrieven en bedreigingen. Zij vraagt zich af waar die agressie vandaag komt.

In de film onderzoekt ze onbewust racisme in de samenleving, het ‘witte privilege’ en de ontkenning daarvan. Het ‘witte privilege’ is de voorrang die witte mensen krijgen op donkere mensen, puur door hun huidskleur – van een hoger schooladvies en betere banen, tot het voorrecht om door de politie op straat met rust te worden gelaten. Haar harde conclusie: wie opgroeit met een misplaatst vergroot, superieur zelfbeeld, kent wellicht minder empathie en is dus een minder goed mens.

De mensen in de zaal vinden het een rake film, maar geven zich niet zomaar gewonnen. Een witte man links vooraan poneert bijvoorbeeld dat Afrikanen onderling ook aan slavernij deden, en dat de blanken de slaven van Afrikanen kochten.

Bergman kent dit argument, weerlegt het niet, maar vraagt zich wel af wat het moet bewijzen. „U moet nadenken waarom u de noodzaak voelt om dit te zeggen.” Dat Afrikanen ook aan slavernij deden, pleit de witte slavenhalers immers niet vrij. Niet-witten discrimineren ook, ja. Maar het gaat erom wie de macht heeft.

De witte man zegt ook: „Het valt mij op dat gekleurde mensen in jouw film wit willen zijn. Wit is goed.” Bergman schrikt er een beetje van. Was haar film niet helder genoeg? Geen enkele gekleurde spreker in haar film zegt dat hij of zij wit wil zijn. En ‘wit is goed’? Bergman: ,,Ik vind het een vreemde aanname. Je verwart superioriteit met goed. Denken in termen van superieur en inferieur, dat is de valkuil. Superioriteitsdenken is altijd de basis geweest voor genocide.”

Lees ook het interview met Sunny Bergman: Op een woonboot tegen de stroom in

Een witte man met een sjaaltje en een hoornen bril vindt dat de film te negatief is: „Er zijn ook donkere mensen die het hartstikke goed doen. Waarom laat je die rolmodellen niet zien?” Bergman legt uit dat rolmodellen belangrijk zijn, maar wijst er ook op dat de man louter voorbeelden noemt uit het amusement en de sport; de enige gebieden waar gekleurden mensen wel gedoogd worden.

Een licht getinte vrouw richt zich enthousiast tot Bergman: „Ik ben je ontzettend dankbaar. Ik ben opgegroeid als dubbelbloed in een wit gezin, mijn kleur werd altijd ontkend in Twente. Ik wil graag een rolmodel zijn in Twente, maar ik kom niet ver. Je krijgt er geen like voor. Dit is echt een doorbraak.”

Sunny Bergman legt het uit in DWDD:

2Doc: Wit is ook een kleur, zondag, 21.00 uur, NPO2