Het gaat over geld, werk, maar is óók een ideologisch conflict

Stakingen in Groot-Brittannië

Treinpersoneel gaat staken. Cabinepersoneel legt het werk neer. En de posterijen. Pijnlijk voor de regering van Theresa May.

Een lange rij in station Victoria, Londen. Honderdduizenden treinreizigers worden getroffen door de staking van vervoerder Southern. Een lange rij in station Victoria, Londen. Foto Matt Dunham / AP

Wie in Brighton woont, in Londen werkt, voor de Kerst met British Airways op vakantie gaat en graag kaarten voor de feestdagen verstuurt, gaat zeer frustrerende dagen tegemoet. De conducteurs en machinisten van vervoerder Southern leggen deze en volgende week met een staking het treinverkeer ten zuiden van Londen plat. Het cabinepersoneel van British Airways gaat staken, vanaf 21 december. En het personeel van de posterijen is van plan hetzelfde te doen.

De gevreesde ontwrichting was deze week al aanzienlijk. De staking bij Southern zorgde voor lege stations, overbelaste metro’s en bussen en vooral zwaar gefrustreerde forenzen.

De redenen voor werknemers om bij verschillende bedrijven het werk neer te leggen lopen uiteen.

De conducteurs van Southern die lid zijn van de vakbond zijn woedend over de plannen van moederbedrijf Govia Thameslink Railway om machinisten de deuren van de trein bij aankomst te laten openen en bij vertrek te sluiten. Conducteurs en machinisten zeggen dat dit onveilig is. Een machinist kan vanuit de cabine nooit veilig het hele perron overzien; wij gaan zo iemand doden, vertelde een machinist aan Sky News. De vakbonden en aangesloten conducteurs en machinisten zeggen dat ze niet staken om hun eigen belangen. „Dit gaat niet om geld. Dit gaat om het waarborgen van de veiligheid van reizigers”, zei Mick Whelan, bestuurder bij ASLEF, de machinistenbond.

Een machinist kan vanuit de cabine nooit veilig het hele perron overzien; wij gaan zo iemand doden

De directie van Govia Thameslink zegt echter dat machinisten veilig deuren kunnen openen en sluiten. Onderzoek van de toezichthouder op de spoorwegen onderschrijft die conclusie. „Treinen met deuren die door machinisten worden bediend zijn al meer dan dertig jaar in gebruik in Groot-Brittannië. [...] Dit is een veilige manier van werken”, schreef Ian Prosser, directeur van de toezichthouder op het spoor eerder dit jaar aan het Britse parlement.

Op Schotse treinen een compromis

Hetzelfde conflict speelde dit jaar in Schotland, waar NS-dochter Abellio het contract heeft om de treinen van ScotRail te runnen. Op de snelle treinen van ScotRail kwamen bonden en werkgevers uiteindelijk tot een compromis: machinisten moeten de deuren openen bij aankomst, conducteurs sluiten bij vertrek. Dat werd gezien als een knieval voor de eisen van de bonden.

Uiteindelijk gaat het wel degelijk over geld en werkgelegenheid. Als machinisten de deuren openen, zijn er minder conducteurs nodig en kunnen de commerciële vervoerders volstaan met minder of goedkopere beveiligers die door de trein lopen.

Op de achtergrond is dit een ideologisch politiek conflict. De bonden zijn machtig binnen Labour, waar partijleider Jeremy Corbyn dolgraag het spoor wil nationaliseren. De Conservatieve minister voor Transport Chris Grayling vindt dat de bonden, machinisten en conducteurs moeten openstaan voor verandering. „Dit is een strijd tussen de bonden en het management over of nieuwe technologie en een nieuwe manier van werken moet kunnen. Uiteindelijk is het uiterst oneerlijk voor de passagiers die de dupe zijn”, schreef Grayling op vragen van het Lagerhuis. Per dag maken 300.000 passagiers gebruik van het netwerk van Southern.

De druk neemt toe op Grayling om een doorbraak te forceren. Onderhandelingen en pogingen tot arbitrage tussen de bonden en Govia Thameslink hebben nog niks opgeleverd.

Dit is een strijd tussen de bonden en het management over of nieuwe technologie en een nieuwe manier van werken moet kunnen

Bij de aangekondigde staking bij British Airways winden de partijen er geen doekjes om: hier gaat het over geld. Bij de Britse luchtvaartmaatschappij wil het cabinepersoneel onder aan de ladder staken. Zij moeten onregelmatig zowel korte als lange afstandvluchten uitvoeren. Bij onderhandelingen over een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst wezen ze een loonsverhoging van 2 procent. Te weinig, oordeelde vakbond Unite.

Bovendien komt British Airways beloften niet na. In plaats van 25.000 pond per jaar waar de maatschappij mee schermt, verdient beginnend cabinepersoneel slechts 12.000 pond vast en vervolgens 3 pond per vlieguur. Volgens de vakbond biedt Britisch Airways „een hongerloon”. „Meerdere werknemers nemen een tweede baan. Velen gaan ziek naar werk omdat ze het zich niet kunnen permitteren niet te vliegen”, zegt vakbondbestuurder Matt Smith in de Financial Times.

De bond wijst er ook op dat de tweedeling bij het personeel bij de grote traditionele luchtvaartmaatschappijen groot wordt. Personeel dat in dienst is gekomen in de goede oude tijd zit in riante salarisschalen. Het nieuwe personeel moet, in het tijdperk van prijsvechters en goedkope concurrenten uit de Golf werken voor veel minder. Ook bij concurrent Virgin Atlantic dreigt het personeel met stakingen.

Postkantoren worden vervangen

Bij de Britse posterijen staken medewerkers van de postkantoren in de week voor Kerst. Ze vrezen meer sluitingen en ontslagen. Het is al langer de bedoeling dat postkantoren sluiten en worden vervangen door servicepunten in winkels van WH Smith.

De stakingen zijn pijnlijk voor de regering van Theresa May. Zij beloofde in oktober dat zij een mooie toekomst zag voor nieuwe verhoudingen tussen werknemers en werkgevers. Werknemers moesten een grotere rol krijgen in het bestuur van het bedrijven. Maar op haar eerdere belofte zich hard te maken voor vertegenwoordigers van werknemers in raden van commissarissen is zij snel teruggekomen. Gezien de stakingen de komende tijd is een Rijnlands model in het Verenigde Koninkrijk nog ver weg.