Van wie is de stad?

Ruim vier decennia maakte Maurice Boyer foto’s voor NRC en de gemeente Amsterdam. In de expositie ‘Maurice Boyer. Thuis in Amsterdam’ staat het oeuvre van de fotograaf over de stad en zijn bewoners centraal .

Tram 10 is in brand geraakt bij de rellen na de ontruiming van krakerspand ‘Lucky Luyck’ aan de Jan Luyckenstraat. (Amsterdam 1982) Foto's Maurice Boyer

Fotograaf Maurice Boyer (65, dit jaar eindigde zijn contract bij NRC) weet hoe je het vertrouwen van mensen moet winnen. Bijna veertig jaar geleden bijvoorbeeld, lukte hem dat bij de krakers waar hij al een tijdje mee optrok. Ze bezetten een pand aan de Keizersgracht, de Groote Keyser: „Ik was een soort vertrouwenspersoon van ze geworden. Op een dag vroegen ze mij met de groep mee te gaan. Tot mijn verbazing liepen ze naar het stadhuis.”

Bekijk meer foto’s van Maurice Boyer: Thuis in Amsterdam: van krakers tot vluchtelingen

Daar zag hij als enig aanwezige fotograaf hoe de krakers burgemeester Polak het woord ontnamen, letterlijk werd de microfoon hem uit handen gerukt, en bij het verlaten van de zaal gooiden ze nog een rookbom. „Ik fotografeerde als fotojournalist ook voor de krant. Dus het ene moment gaf ik de burgemeester tijdens een interview een hand, en stond ik mooie foto’s te maken, en nu was ik er tijdens de bezetting, terwijl hij ziedend was.” De rookbom-foto haalde de krant.

Lees verder na de foto

Verstoring van de gemeenteraad van Amsterdam door krakers van kraakpand de Groote Keyser aan de Keizersgracht. Een kraker rukt burgemeester Polak de microfoon uit handen. (Amsterdam, 19 december 1979). Foto Maurice Boyer

En nog steeds wekt Maurice Boyer vertrouwen. Zoals toen hij het Syrische gezin van Mohamad wilde volgen, nadat dat in Nederland asiel had gevraagd. Nee, zei Abeer, de vrouw van Mohamad: die fotograaf heeft niks met ons leven te maken. Maar toen hij hen twee keer heen en weer had gereden, van Heumensoord bij Nijmegen naar hun nieuwe opvanglocatie in Amsterdam, zei ze toch ja. Hun dochter Lara, die eerst evenmin gefotografeerd wilde worden, zei na een tijdje: oké, maar dan moet je ook mijn bruiloft op de foto zetten.

Maurice Boyer vertelt over de fotoserie met Mohamad en zijn gezin.

Toelaten in hun wereld

De foto’s over stadsvernieuwing en krakersbeweging (met de krantenpagina’s waarop ze zijn afgedrukt) en die van het gezin-Mohamad en andere vluchtelingen vormen nu samen de tentoonstelling ‘Maurice Boyer. Thuis in Amsterdam’, die vanaf 16 december is te zien in het Amsterdam Museum. Het verband tussen de twee fotoseries: het begin en einde van een loopbaan bij de krant natuurlijk, maar vooral ook het thema: wie is welkom in een stad of land, wie mag er wonen en hoe ziet dan de plek eruit waar hij wordt toegelaten?

Ontmanteling van de Mauritskade. Op deze locatie, Gastvrij Oost, werden vluchtelingen opgevangen. Later kregen zij huizen toegewezen. (Amsterdam 2016). Foto Maurice Boyer

En, zou je kunnen zeggen: ook het vertrouwen waarmee Maurice Boyer als fotograaf altijd mensen voor zich won, die hem vervolgens toelieten in hun wereld, is een rode lijn. Misschien, zegt hij, heeft het te maken met zijn eigen, Indische achtergrond: „Mijn ouders moesten weg uit Nederlands-Indië, ook al wilden ze dat niet. Mijn vader had er een goede baan, hij werkte in een suikerfabriek. En hier kwamen ze terecht in contractpensions, zeg maar de opvanglocaties van toen. We waren anders.”

Uiteindelijk kwamen de Boyers te wonen in Amsterdam Slotermeer, dat in die tijd werd opgebouwd. Maurice, als jongen, verkende de stad, waar verkrotte wijken werden gesloopt om plaats te maken voor de stadsvernieuwing. „Mensen moesten hun huis uit, hogere huren gaan betalen.” Maurice Boyer – zijn vader had als hobby een doka op zolder – meldde zich als assistent bij Bert Nienhuis, die fotografeerde voor Vrij Nederland en NRC Handelsblad. „Ik heb toen bedacht dat ik foto’s wilde gaan maken van de stadsvernieuwing, omdat ik toch al rondzwierf door wijken waar veel gesloopt werd.”

Krakers bij NRC

Wat hij zag: een snel veranderende tijd, waarin oorspronkelijke bewoners wegtrokken, en saamhorigheidsgevoel verdween uit de buurt. En de krakers dus. „NRC Handelsblad verhuisde van de Nieuwezijds Voorburgwal naar een pand schuin tegenover het Amsterdam Museum. Het Algemeen Handelsbladgebouw kwam leeg te staan – en werd ingenomen door krakers. Dat was mijn eerste kennismaking met de krakersbeweging.” Die langzaamaan van idealistisch („onderling werden afspraken gemaakt over wie er zou koken”) gewelddadig werd. „Je kreeg twee groepen binnen de kraakbeweging, de gematigden en de radicalen. Onder elkaar was er veel strijd, mensen binnen de groep werden gemolesteerd. Toen was ik er klaar mee.”

Veertig jaar later wilde Maurice Boyer zijn loopbaan bij de krant afsluiten met „een betekenisvol project, iets dat dicht bij mijn hart ligt”. Dat werden vluchtelingen. Donderdag opent Bert Nienhuis de tentoonstelling, en wordt de catering verzorgd door Mohamad en zijn vrouw, Abeer. „Ik had ze een keer gevraagd om hapjes te maken voor een feest. Dat was heel geslaagd. Nu zijn ze een cateringbedrijfje begonnen.”