Recensie

Tien jaar Uruzgan: weinig effect

Een hele aflevering van Pauw ging over de vraag wat de Nederlandse missie in Afghanistan heeft opgeleverd. Niet veel, volgens de nieuwe documentaire van Sinan Can en Thomas Blom.

Sinan Can en Thomas Blom in ‘Pauw’ (VARA).

De redactie van Pauw zag in de uitzending van het documentaire tweeluik Onze Missie in Afghanistan aanleiding om een hele aflevering van de talkshow te wijden aan de vraag: wat heeft de tien jaar geleden begonnen militaire inzet in Uruzgan en later Kunduz nu eigenlijk opgeleverd?

In het eerste, maandag uitgezonden deel worden regisseur Thomas Blom en verslaggever Sinan Can beschoten door Talibaan op de door Nederlanders aangelegde weg van Chora naar Tarin Kowt. Er komen vier politiemensen en tien aanvallers bij om het leven. De doelstelling om meer veiligheid en stabiliteit tot stand te brengen, de olievlekwerking zoals toenmalig commandant der strijdkrachten Peter van Uhm het nog steeds noemt, lijkt dus niet te zijn gerealiseerd.

Blom en Can waren getipt dat ze snel moesten zijn, als ze nog wilden filmen wat de blijvende effecten waren van de Nederlandse aanwezigheid in de provincie Uruzgan. De Talibaan zijn immers aan de winnende hand.

Dat eerste deel leverde verder weinig verrassende informatie op. Kamp Holland ligt er verlaten bij, veel van de concrete resultaten van de opbouwmissie staan alweer op instorten. Corruptie leidt immers vaak tot slechte kwaliteit van nieuwe infrastructuur.

Achteraf kun je dus concluderen dat de missie ofwel langer had moeten doorgaan dan wel nooit begonnen had moeten worden. Maar politieke keuze was er niet voor een NAVO-partner van de Verenigde Staten, zo legt toenmalig minister van Defensie Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) uit. Bovendien, zo stelt voormalig correspondent Natalie Righton, is het waarschijnlijk dat er bij de jacht op terroristen wel degelijk successen zijn behaald en dus mogelijke nieuwe aanslagen voorkomen.

Tekst gaat verder onder de video

In de gesprekken met enkele Nederlandse veteranen overheerst hun toenmalige verbazing dat de toegezegde opbouwmissie toch een vechtmissie bleek te zijn. Volgens Van Middelkoop is dat van het begin af aan duidelijk geweest. De vraag of het die 24 Nederlandse doden, honderden gewonden en duizenden veteranen met PTSS waard is geweest, valt onmogelijk te beantwoorden, en dat gebeurde dus ook niet.

Wel nam de discussie een paar minuten voor het einde een heel andere wending. In een vooruitblik op het laatste, woensdag uit te zenden slot van het tweeluik, dook ineens de vraag op of er wel juist is gehandeld door Nederlandse militairen bij de slag om Chora in 2007. In een fragment zeggen bewoners van Chora dat de Nederlanders onnodig tientallen burgers zouden hebben gedood, en dat daar nog veel woede over bestaat. In een toelichting zeggen Can en Blom dat er door een pantserhouwitser in het wilde weg zou zijn geschoten. „Daar geloof ik niks van!”, werpt Van Uhm tegen.

Tsja, zo’n gehaaste behandeling van een gevoelig onderwerp lijkt nu niet bepaald de meest geëigende. Wel wordt duidelijk dat de Nederlanders en andere geallieerde troepen niet zo geliefd waren als ze zelf misschien dachten. Dat is een klassiek, herkenbaar misverstand, dat zich ook voordeed in de Golfoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Ondanks de wegen, scholen en straatverlichting, juichte de bevolking minder hard dan verwacht.