Rechter: Krimgoud moet naar Kiev

Erfgoed

Kunstschatten uit de Krim, tijdelijk in Amsterdam, moeten naar Kiev. Maar de rechter zei niet wie de eigenaar is: te hachelijk.

Foto Kippa / ANP Het Allard Pierson Museum in Amsterdam, waar de objecten werden tentoongesteld.

De kunstschatten uit de Krim, die het Amsterdamse Allard Pierson Museum in 2014 had geleend, moeten teruggestuurd worden naar de staat Oekraïne en niet naar de Krim zelf. Dat heeft de rechtbank in Amsterdam woensdagochtend bepaald. De voorwerpen horen tot het cultureel erfgoed van Oekraïne, oordeelt de rechtbank.

Het Allard Pierson Museum, dat honderden museumstukken in bruikleen had gekregen, had de objecten na de tentoonstelling in 2014 niet teruggezonden omdat zij niet wist wie op dat moment de rechtmatige eigenaar was. Begin 2014, terwijl de tentoonstelling liep, werd de Krim ingelijfd door Rusland. De vrees bestond daarom dat de Oekraïense kunstschatten in Russische handen zouden vallen.

Zowel de staat Oekraïne als de vier musea op de Krim vonden dat de kunst, voornamelijk gouden kunstvoorwerpen en sieraden, naar hen teruggestuurd moest worden. De Oekraïense staat meende dat zij de wettelijk eigenaar is, maar de musea die „operationeel beheerder” waren vonden dat ze in kunstcollecties op de Krim thuishoren.

De rechter brandde zich echter niet aan deze eigendomsvraag en liet zich leiden door de erfgoedwet en een internationaal Unesco-verdrag, die de bescherming van cultureel erfgoed van soevereine staten regelen. Die wetten moesten breed geïnterpreteerd worden door de rechtbank: in het verdrag gaat het om voorwerpen die onrechtmatig het land hebben verlaten, maar dat was niet het geval, want de Krim viel bij het begin van de tentoonstelling nog onder Kiev. Inmiddels is er een nieuwe politieke situatie, waarbij de Autonome Republiek de Krim over het gebied gaat waar de musea in liggen, en is de exportvergunning verlopen. Daarom zijn de objecten nu wel min of meer onrechtmatig op Nederlands grondgebied.

Volgens de rechtbank brengt een redelijke interpretatie van het Unesco-verdrag mee „dat een verdragsstaat cultureel erfgoed moet kunnen opeisen als er geen geldige exportvergunning is”. Daarbij willigde het de wens van de musea op de Krim niet in, omdat de Krim niet erkend wordt als soevereine staat. Daarom heeft Oekraïne recht op zijn culturele erfgoed.

Wie nu precies de eigenaar is van de kunstschatten, wilde de Nederlandse rechter niet zeggen: dat moet na terugkomst in Oekraïne bepaald worden, op grond van de wetten die daar gelden. „Het is niet aan een Nederlandse rechter om te bepalen wie daar een sterker recht heeft”, aldus de rechtbank. De kunst ligt nu in de opslag van het Allard Pierson Museum. Daar zullen ze in elk geval nog drie maanden blijven liggen, zolang als de termijn duurt waarin hoger beroep aangetekend kan worden.

De musea hebben aangekondigd in beroep te gaan tegen de uitspraak.