Onderwijs Al Fitrah streng en eenzijdig maar zonder dwang

Salafisme

Het Verwey-Jonker Instituut onderzoekt een Utrechtse moskeeschool. De lessen daar kunnen een obstakel zijn voor integratie kinderen.

De Al Fitrahmoskee Foto Martijn Beekman/ANP

Koranlessen van de salafistische organisatie Al Fitrah in Utrecht zijn pedagogisch verantwoord, maar kunnen een belemmering vormen voor deelname van moslimkinderen aan de Nederlandse samenleving.

Dat staat in een woensdag verschenen onderzoek van het Verweij-Jonker Instituut naar de effecten van het onderwijs in de Al Fitrahmoskee. De gemeente Utrecht gaf opdracht voor dit onderzoek nadat NRC eind vorig jaar berichtte dat de moskee kinderen met een afkeer naar de samenleving opvoedt.

Al Fitrah verzorgt buitenschoolse lessen aan zo’n 160 kinderen, van vijf tot veertien jaar oud, gedurende 14 uur per week. De onderzoekers spraken met de voorzitter, vijf leerkrachten, tien ouders en elf leerlingen en observeerden vijf dagdelen de lessen. Het lesmateriaal bleek onder meer afkomstig van het ministerie van Onderwijs van Saoedi-Arabië. Naast Arabisch en de Koran leren de kinderen ook hoe zij hun islamitische identiteit moeten vormgeven.

Al Fitrah wil kinderen opvoeden zoals kinderen in de tijd van de profeet werden opgevoed. Zo zouden komende moslimgeneraties kunnen slagen in deze wereld en tegelijk Allah tevreden stellen. Meisjes en jongens dienen strikt gescheiden te blijven, de hand van iemand van het andere geslacht wordt niet geschud, niet-islamitische feesten worden niet gevierd en naar muziek wordt niet geluisterd. De onderzoekers vinden dat Al Fitrah haar visie op autoritaire wijze aan de kinderen leert, maar dat dit wordt gedaan door middel van overreding, en niet door dwang.

De kinderen worden gestimuleerd om elkaar te corrigeren zodra zij on-islamitisch gedrag waarnemen. De onderzoekers constateerden dat ze zelfs hun ouders verbeteren, als zij niet op een juiste manier bidden. Op basisscholen kunnen de strikte leefregels die zij krijgen aangeleerd botsen met de daar gangbare normen. De onderzoekers noemen als voorbeeld dat Al Fitrah de kinderen en ouders leert niet deel te nemen aan culturele uitstapjes of kerstvieringen.

Eigen geloofskring

Daarnaast noemen de onderzoekers ook een aantal positieve punten. Zo stimuleert Al Fitrah de kinderen hun best te doen op school, en leert hen respectvol om te gaan met anderen. Dit zou de kans op overlastgevend gedrag verkleinen.

Omdat de kinderen vrijwel alleen omgaan met mensen uit de eigen geloofskring, lopen ze volgens de onderzoekers wel een risico op sociaal isolement. Ook worden de kinderen niet gestimuleerd om zelf te reflecteren op de kennis die zij krijgen aangereikt, omdat Al Fitrah haar eigen geloofsopvatting als de enige waarheid beschouwt. „De ruimte voor leerlingen om zelfstandig en vooral afwijkende keuzes te maken kan daarmee onder druk komen te staan”, aldus de onderzoekers, die Al Fitrah adviseren opener te zijn naar de buitenwereld.

In een reactie zegt de gemeente Utrecht zorgen te houden over de lessen die bij Al Fitrah worden gegeven, „omdat er kinderen opgroeien die voor een deel met hun rug naar de samenleving staan”.