Nieuwe hoofdredacteur Vrij Nederland wil ‘radicaal aan de slag’

Ward Wijndelts, hoofdredacteur VN

Wijndelts wil van het opinieblad een online platform maken, dat zijn stukken los verspreidt. Het maandblad krijg je erbij.

Ward Wijndelts: „De redactie schreeuwt om een gelijkmatiger verdeling over de decennia.” Foto: Olivier Middendorp

‘We gaan radicaal aan de slag’, zegt Ward Wijndelts opgewekt. De nieuwe hoofdredacteur van Vrij Nederland treedt aan op 1 januari, en donderdag verschijnt het voor het eerst als maandblad; twee tekenen van een mogelijke wederopstanding.

Radicaal anders betekent bij Wijndelts: online gaan. „We gaan in de eerste plaats een website maken, waar je een mooi maandblad bij krijgt. Je abonneert je op een merk. Ik wil het aantal abonnees snel verdubbelen naar 40.000.”

Wijndelts treft een redactie die een jaar lang in crisis zat. Het linkse opinietijdschrift begon als verzetsblad in de Tweede Wereldoorlog en werd sinds de jaren zestig het lijfblad van babyboomers. De piek was in de ‘rode’ jaren zeventig (117.000 lezers), daarna begon een lange tocht naar beneden. De laatste vijf jaar gaat dat steeds sneller. Nu zijn er nog 22.000 lezers over. Het blad wordt meer gewaardeerd dan gelezen.

Precies een jaar geleden besloot de leiding in te grijpen. Het weekblad werd een maandblad en van enkele redacteuren werd afscheid genomen. Dat stuitte op groot verzet van de redactie. Twee hoofdredacteuren en een uitgever vertrokken en VN belandde in een impasse. Wijndelts: „Dit is het einde van een ellendig jaar, en op de een of andere manier staat mijn komst model voor een nieuw begin. De verwachtingen zijn extreem hoog: ‘Nu komt alles weer goed’.”

Wijndelts treft dus een blad waar al wat aan is verspijkerd. ‘Verandermanager’ Ruud Hollander maakte de omslag naar maandblad en bracht de redactie terug van zestien voltijdsarbeidsplaatsen naar dertien. Wijndelts: „Ik kom niet op een plek waar alles opnieuw moet worden uitgevonden. Het is al begonnen.” Hij wil allereerst voor wat verjonging zorgen. „De redactie schreeuwt om een gelijkmatiger verdeling over de decennia. Toen ik werd aangenomen, was ik de jongste. Ik ben éénenveertig.” Zijn eerste beleidsdaad was het aannemen van een 28-jarige redacteur.

Lees ook het verslag van de VN-crisis: : Ruzie hoort bij Vrij Nederland

Wat zijn we weer leuk

Wijndelts was tien jaar NRC-redacteur en begon vorig jaar oktober de nieuwssite Mindshakes, waar hij experimenteerde met vertelvormen en met nieuwe lezersgroepen vinden. De site trekt 300.000 unieke bezoekers per maand, veelal millennials, maar de advertentie-inkomsten blijven achter, waardoor de site in het eerste jaar „een klein verlies” draaide. „Ik begin nu een klein beetje te begrijpen hoe je mensen online kunt bereiken en raken. Wanneer een redacteur met een idee komt, wil ik al bekijken: hoe kunnen we dit verhaal het beste vertellen? Dat kan in een artikel zijn, maar ook als boek. Of een enquête, of een grafiek.”

Online moet VN toegankelijker en zichtbaarder worden. Abonnees kunnen straks gratis artikelen delen; een deel wordt überhaupt gratis. „Veel van mijn voorgangers voelden niet de urgentie om het publiek te laten groeien. VN is nu te zeer een author’s magazine, dat je voor elkaar maakt. Het risico in de journalistiek is dat we een echokamer worden, waarin we tegen elkaar roepen: ‘Wat zijn we weer leuk!’ En: ‘Trump gaat nooit winnen.’”

Online VN-artikelen verspreiden via sociale media wordt het belangrijkste, zegt hij. „Het moet niet zijn: ‘Ik lees VN’. Het moet zijn: ‘Ik lees VN-stukken.’ We zijn in onlinekiosk Blendle nu al een van de het meest gelezen bladen, en de grootste groep lezers daar is onder de 35 jaar.”

Neem een Trump-abonnement

Geld verdienen wil Wijndelts niet alleen met abonnementen, maar op allerlei manieren. Hij denkt aan sympathisanten die het merk willen steunen, à la De Correspondent. Of subsidie dan wel crowdfunding voor aparte onderzoeksprojecten. „VN moet de goodwill en de warmte die het merk heeft vertalen in geld.” Zelfs branded content sluit Wijndelts niet uit – artikelen van adverteerders. „Maar je moet wel heel duidelijk maken dat het geen VN-artikel is. En het moet leuk zijn om te lezen. Lezers hebben niets tegen reclame, als het maar leuk is.”

Inhoudelijke veranderingen wil Wijndelts eerst met de redactie bespreken. „We gaan scherper kiezen, alleen doen waar we in uitblinken. Literatuur en politiek liggen voor de hand”. Hij wil ook af van het predikaat ‘links’, want „als iets ‘links’ heet, weet je vooraf al wat erin staat. Je moet voorkomen dat het dogmatisch wordt.” Liever spreekt hij van ‘progressief’. Een van de geopperde redenen voor de oplagedaling is dat VN als uitgesproken links blad in rechtse tijden verzeild was geraakt. Wijndelts ziet dat anders: „Juist nu, zou ik bijna zeggen. Dit is een perfect moment in de geschiedenis voor een progressief merk. Ik wil ook een Trump-abonnement invoeren: vier jaar tegen scherpe korting.”

De redactie heeft lang geruzied. VN-biograaf John Jansen van Galen stelde zelfs dat ruzie hoort bij de traditie van het blad. Hoe gaat Wijndelts daar mee om? „Met mijn komst is dat hoofdstuk afgesloten: ik ben zacht en beminnelijk, niet gebouwd voor ruzie.” Verder past hem veel bescheidenheid, vindt hij: „Een hoofdredacteur is vooral facilitair. Met Mindshakes heb ik iets gemaakt wat nog niet bestond, ik moest zelf het merk optillen. Nu tilt het merk VN mij op. Je moest eens weten hoe trots mijn moeder is.”