Interview

Vul een doos voor een mede-zzp’er

Kerstpakket Oscar Kocken en Judit Grotenhuis bedachten de Kerstpakketservice voor zzp’ers. „Wij doen eigenlijk aan professioneel Tinderen.”

Grotenhuis: „Elk jaar zagen we die gelukkige hoofden van mensen met kerstpakketten in de trein.” Kocken: „Een dolksteek in het hart van de zzp’er.” Foto Gino Kleisen

Oscar Kocken en Judit Grotenhuis komen uit „het goede jaar” 1983. Ze wonen bij elkaar om de hoek in de wijk Ondiep in Utrecht en zijn beiden werkzaam in de culturele sector: Oscar als schrijver en theatermaker en Judit als ‘allesdoener’.

De twee ontmoetten elkaar op Oerol, een cultureel festival op Terschelling. Grotenhuis: „Ik vond hem een heel irritant figuur. Hij had het hoogste woord en was non-stop grappen aan het maken. Hij vroeg of we misschien toch vrienden konden worden. Ik zei toen dat hij mijn vriendschap wel kon kopen voor een fles juttersbitter.” Kocken: „Daar werd eigenlijk al het idee gesmeed dat een cadeau aan de basis van een mooie vriendschap ligt.”

Sinds 2008 runnen ze een Kerstpakketservice. Het concept ontstond tijdens de tweede ontmoeting. Kocken: „De zomer was voorbij, maar ik had mezelf geen vakantie gegeven. Laat staan een dertiende maand. Het vooruitzicht dat ik het straks ook wéér zonder kerstpakket zou moeten stellen, dat was de druppel.” Grotenhuis: „We vonden onszelf heel zielig. Elk jaar zagen we die gelukkige hoofden van mensen met kerstpakketten in de trein.” Kocken: „Die dozen achterop de fiets onder de snelbinders waren een dolksteek in het hart van de zzp’er. Ook al zitten ze vol overbodige zooi waar niemand op zit te wachten, het is wel de bezegeling van een jaar werken.”

Daarom bedachten ze: als we dan toch eigen baas zijn, dan moeten we ook maar onze eigen kerstpakketten regelen. Kocken: „Maar ja, iets aan jezelf geven is minder leuk dan verrast worden. Dus was het logische gevolg dat we andere eigen bazen moesten optrommelen om dozen voor elkaar te vullen.”

Vragenlijsten doorspitten

De service werkt eenvoudig: zzp’ers geven zich op, vullen een lijst met vragen in en worden door de organisatoren aan elkaar gekoppeld. Grotenhuis: „Dat doen we meestal vakinhoudelijk, zoals een muzikant aan een producer.” Op basis van de vragenlijst kom je meer te weten over de persoon voor wie je een kerstpakket moet maken, dat ongeveer 10 euro mag kosten. De vragen variëren van ‘Wat ligt er naast je bed’ tot ‘Later word ik…’. Grotenhuis: „Het leuke is dat wij ook meteen veertig mensen beter leren kennen, omdat we al die vragenlijsten doorspitten.”

Een van de vragen is bijvoorbeeld een suggestie voor de titel van een nieuw tv-programma. De antwoorden: ‘Thuis bij de kickbokser’, ‘Sterren springen uit hun vel’, ‘Alstublieft, alweer een mooie documentaire om half elf’. Of welk kapsel ze graag één dagje zouden willen: ‘Coupe Beatrix’, ‘Beyonce’, ‘Flint Hammerhead’, ‘The Jackson Five’. En wat ze graag eens zouden willen opgraven: ‘Truffels’, ‘Jim Morrison’.

Door het beperkte budget worden mensen uitgedaagd hun doos creatief te vullen. Kocken: „Het resultaat is dat de pakketten geen dertien-in-een-dozijn-dozen zijn met mandarijnen in blik, of ongezouten pinda’s.” „Of vetbollen voor vogels”, vult Grotenhuis aan. „Iemand die als cateraar werkte bakte bijvoorbeeld koekjes volgens een op de betreffende zzp’er afgestemd recept en een theeliefhebber ontving een kerststal die tegelijkertijd als theedoos fungeerde.” Kocken: „Ik kreeg – als liefhebber van oude dingen – van een decorbouwer in plaats van een kerstpakket een hunebed.”

In 2008 nodigden ze zoveel mogelijk bevriende zelfstandigen uit om mee te doen. Sindsdien melden zich elk jaar tussen de veertig en vijftig zelfstandigen aan. Kocken: „Inmiddels krijgen we zelfs e-mails in de zomer van mensen die mee willen doen. Het is een uit de hand gelopen grap, maar we weten wel mensen te verenigen en verbanden te leggen tussen verschillende sectoren. Heel nuttig.” Grotenhuis: „Wij doen eigenlijk aan professioneel Tinderen. Er zijn trouwens nog geen liefdes uit voort gekomen.” Kocken: „Wel flirts.”

Tijdens de eerste editie werden alle pakketten nog per post verstuurd, zonder dat mensen elkaars naam wisten. Grotenhuis: „Dat was een logistieke uitdaging, twee pakketten zijn zo helaas verloren gegaan. Daarom organiseren we inmiddels een jaarlijkse borrel waarop deelnemers de pakketten met elkaar uitwisselen. Dat levert een hele berg blije mensen op.”

Samen mopperen

Kocken: „Het is net alsof je een feestje geeft waarop je twee van je vrienden met elkaar ziet praten. Daar word je zelf heel gelukkig van.” Volgens hem is het fijn dat zzp’ers samen kunnen mopperen. „Dat smeedt een band. Samen klagen over opdrachtgevers die te laat betalen, of over schoenendozen vol met bonnen en de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie) die verdwenen is. Het zijn onzekere tijden. Wat dat betreft verdienen zzp’ers dit jaar meer dan ooit een kerstpakket.” Grotenhuis: „Het zijn gure tijden. Zelfs de modelovereenkomsten hebben we niet meer.”

Ze houden allebei van een kwinkslag, maar achter alle grappen schuilt ook een serieuze frustratie. Kocken: „Wij werken eigenlijk in een idiote branche, waarin we te veel tijd stoppen in projecten waar we te weinig voor betaald krijgen. Het is inspirerend om te zien dat anderen dat ook doen. Soms ontstaat het beeld dat zzp’ers de hele dag aan het luieren zijn, maar de meeste mensen zijn zelfstandige uit noodzaak. Ja, dat levert een hoop vrijheid op, maar je eigen tijd indelen betekent niet dat je minder werkt.”

Grotenhuis: „Wij moeten ook gewoon de rekeningen betalen. En aangezien we geen recht hebben op een uitkering of andere sociale vangnetten zullen we het toch echt zelf moeten doen.” Kocken: „Wat dat betreft is de Kerstpakketservice misschien ook wel een mooi symbool: we kunnen het zelf ook wel allemaal regelen, hoor.”